ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు నోట్టు స్వర సాహిత్యాలు - ప్రతిపదార్థ తాత్పర్య విశేషాలు

 

ముత్తుస్వామి  దీక్షితుల వారు నోట్టు స్వర సాహిత్యాలు - ప్రతిపదార్థ తాత్పర్య విశేషాలు 

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో మరియు వారి ఆంగ్ల సంగీత బృందంతో (English Musical band) పరిచయం ఏర్పడినప్పుడు పాశ్చాత్య సంగీతాన్ని వినే అవకాశం కలిగింది. దీక్షితుల వారి తమ్ముడు బాలస్వామి దీక్షితుల వారు కర్ణాటక సంగీతంలోకి వయోలిన్ (వాయులీనం) అనే తంత్రీ వాయిద్యాన్ని పరిచయం చేశారు. మణలి చిన్నస్వామి మొదలియార్ అనే పోషకుని ప్రోత్సాహంతో ఆయన ఐరోపా వయోలిన్ నేర్చుకోవడం ప్రారంభించారు.

ఈ ప్రభావంతో దీక్షితుల వారు "నోట్టు స్వర సాహిత్యాలు" అనే వర్గీకరణ కింద అనేక కృతులను రచించారు. ఇవన్నీ కూడా శంకరాభరణం రాగంలో, వివిధ తాళ గతులలో సాగుతాయి. ఇవి ఎంతో మధురంగా ఉంటాయి. వీటిలో కొన్ని, ఉదాహరణకు "సంతతం పాహి మాం సంగీత శ్యామలే" వంటివి మార్చింగ్ సాంగ్ (కుడి ఎడమ నడకతో పాడే పాట) వలె ఉండి, బృందగానానికి అనువుగా ఉంటాయి. ఇది "God save the King" అనే ఆంగ్ల ధున్ (tune) ఆధారంగా రూపొందించబడింది.

సుబ్బరామ దీక్షితుల వారు (ముత్తుస్వామి దీక్షితుల సోదరుడైన బాలస్వామి దీక్షితుల మనవడు) తన **"ప్రథమాభ్యాస పుస్తకము"**లో 33 నోట్టు స్వర సాహిత్యాలను స్వరపరచిన విధానంతో (musical notations) సహా అందించారు.

"వీటిని జాతి స్వరాలు అని అంటారు. ఈ నోట్టు స్వరాలలో ప్రత్యేకంగా ఎటువంటి గమకాలు ఉండవు. ఇవన్నీ కూడా శంకరాభరణం రాగంలోని స్వరాలే. ఇవి త్రిశ్ర గతిలో లేదా చతురశ్ర గతిలో ఉంటాయి.

ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యాలలో, కొన్ని చోట్ల హ్రస్వ స్వరాలకు (పొట్టి అక్షరాలకు) బదులుగా దీర్ఘాక్షరాలతో కూడిన సాహిత్యం ఇవ్వబడింది. అటువంటప్పుడు, ఆ దీర్ఘాక్షరాలను హ్రస్వ స్వరాలకు అనుగుణంగా కుదించి, సాహిత్య భావం దెబ్బతినకుండా పాడాలి. ఈ స్వర సాహిత్యాలు పాడటానికి, వీణపై వాయించడానికి సులభంగా ఉండటమే కాకుండా, ఎంతో మనోహరంగా ఉంటాయి. ముఖ్యంగా సంగీతం నేర్చుకోవడం ప్రారంభించిన కొత్తవారికి, ప్రాథమిక అభ్యాసాలు చేసేవారికి ఇవి ఎంతో ఉపయోగకరంగా ఉంటాయి."

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు రచించిన "గురుమూర్తే" అనే కృతిని కూడా కొన్నిసార్లు నోట్టు స్వర సాహిత్యంగానే పరిగణిస్తారు. సాధారణంగా నోట్టు స్వరాలు సరళంగా ఉంటాయని చెప్పుకున్నాం కదా, కానీ ఈ కృతి మాత్రం పల్లవి, అనుపల్లవి, చరణం అనే సంప్రదాయ కృతి నిర్మాణాన్ని (Format) కలిగి ఉంటుంది.

మద్రాస్ మ్యూజిక్ అకాడమీ ప్రచురించిన డాక్టర్ వి. రాఘవన్ గారి చిన్న పుస్తకంలో లభించిన మరో ఐదు కృతులను కూడా కలిపితే, మొత్తం మీద ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు రచించిన 39 నోట్టు స్వర సాహిత్యాల పాఠ్యం (text) మనకు అందుబాటులో ఉంది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు రచించిన 39 నోట్టు స్వర సాహిత్యాల పల్లవులను (లేదా ప్రారంభ వరుసలను) ఇక్కడ వరుసగా చూడవచ్చు. ఇవన్నీ శంకరాభరణ రాగంలో నిబద్ధమై ఉన్నాయి:

1. సంతతం పాహి మాం

2. శక్తిసహిత గణపతిం

3. గురుగుహ పదపంకజ

4. గురుగుహ సరసిజ

5. వరశివబాలం వల్లీలోలం

6. ముచుకుంద వరద

7. సోమాస్కందం

8. పార్వతీపతే

9. చింతయేహం సదా

10. పీతవర్ణం భజే

11. సకల సురవినుత

12. కాంచీశమేకామ్రనాయకం

13. శ్రీ శంకరవర

14. శ్యామలే మీనాక్షి

15. కమలాసన వందిత

16. సామగానప్రియే

17. హే మాయే

18. వందే మీనాక్షి

19. పరదేవతే భవభక్తమోదిని

20. సదాశివజాయే

21. పాహి దుర్గే

22. మాయే చిత్కలే

23. వాగ్దేవి మామవ

24. రామచంద్రం

25. రామ జనార్దన

26. దాశరథే

27. పాహి మాం జానకీవల్లభ

28. దీనబంధో

29. పంకజముఖ

30. వరదరాజ

31. సంతాన సౌభాగ్య

32. జగదీశ

33. ఆంజనేయం

34. గురుమూర్తే బహుకీర్తే

35. చింతయ చిత్త శ్రీపరమశివం

36. రాజీవలోచనం రామచంద్రం

37. శౌరివిధినుతే

38. సంతతం గోవిందరాజం

39. సుబ్రహ్మణ్యం

ఈ 39 సాహిత్యాలు భారతీయ సంగీతంలో పాశ్చాత్య బాణీలను (Western Melodies) జోడించి చేసిన ఒక అద్భుతమైన ప్రయోగం. వీటిని నేర్చుకోవడం సంగీత విద్యార్థులకు ప్రాథమిక స్థాయిలో ఎంతో మేలు చేస్తుంది.

మహామహోపాధ్యాయ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు రచించిన "సంతతం పాహి మాం" అనే నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది "God save the King" అనే ఆంగ్ల గీతానికి దీటుగా, శంకరాభరణం రాగంలో అత్యంత మధురంగా సాగుతుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

1. సంతతం పాహి మాం

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

సంతతం పాహి మాం సంగీత శ్యామలే

సర్వాధారే జనని రే జనని

చింతితార్థప్రదే చిద్రూపిణి శివే

శ్రీ గురుగుహసేవితే శివమోహాకారే

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• సంతతం: ఎల్లప్పుడూ (నిరంతరం)

• పాహి మాం: నన్ను రక్షించుము

• సంగీత శ్యామలే: సంగీత స్వరూపిణివైన ఓ శ్యామలా దేవి!

• సర్వాధారే: సమస్త ప్రపంచానికి ఆధారమైన దానా!

• జనని: ఓ తల్లీ!

• చింతిత-అర్థ-ప్రదే: కోరుకున్న కోరికలను (అర్థములను) తీర్చేదానా!

• చిద్రూపిణి: జ్ఞానమే రూపంగా కలిగినదానా!

• శివే: మంగళప్రదమైన దానా!

• శ్రీ గురుగుహ సేవితే: శ్రీ గురుగుహ (ముత్తుస్వామి దీక్షితుల ముద్ర / సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరుడు) చేత సేవింపబడేదానా!

• శివ-మోహ-ఆకారే: శివుడినే మోహింపజేసే అందమైన రూపం కలిగినదానా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

సమస్త సృష్టికి మూలాధారమైన ఓ తల్లి! సంగీత శ్యామలా దేవి! నన్ను ఎల్లప్పుడూ రక్షించు. నీవు కోరిన కోరికలను తీర్చే కల్పవల్లివి. జ్ఞాన స్వరూపిణివి మరియు మంగళప్రదమైనదానివి. శివుడిని సైతం తన రూపంతో మురిపించే ఓ జగన్మాత! గురుగుహుడు కొలిచే నిన్ను నేను శరణు వేడుతున్నాను.

________________________________________

విశేషాలు  

1. రాగ వైశిష్ట్యం: శంకరాభరణం రాగం పాశ్చాత్య సంగీతంలోని 'C-Major' స్కేల్‌కు సమానం. అందుకే ఈ మెలోడీ వినగానే మనకు పాశ్చాత్య బాణీ స్పష్టంగా వినిపిస్తుంది.

2. లయ (Tempo): ఇది తిశ్ర ఏక తాళంలో ఉండటం వల్ల కుడి, ఎడమ నడకతో (Marching Song) పాడుకోవడానికి చాలా ఉత్సాహంగా ఉంటుంది.

3. ముద్ర: దీక్షితుల వారి ప్రత్యేక ముద్ర అయిన "గురుగుహ" ఈ కృతిలో కూడా కనిపిస్తుంది.

4. సరళత: సంస్కృత పదాలే అయినప్పటికీ, అవి ఎంతో సరళంగా ఉండటం వల్ల పిల్లలు కూడా సులభంగా నేర్చుకుని బృందగానంగా పాడవచ్చు.

5. చారిత్రకత: ఇది దీక్షితుల వారు భారతీయులకు అందించిన ఒక అద్భుతమైన "సంగీత సేతువు". పాశ్చాత్య బాణీని భారతీయం చేయడం ద్వారా ఆయన తన ప్రజ్ఞను చాటుకున్నారు.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు రచించిన నోట్టు స్వర సాహిత్యాలలో "శక్తిసహిత గణపతిం" అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది. ఇది వినాయకుడిని స్తుతిస్తూ సాగే అద్భుతమైన కృతి.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

2. శక్తిసహిత గణపతిం

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

శక్తిసహిత గణపతిం శంకరాది సేవితం

విరక్త సకల మునివర సురరాజ వినుత గురుగుహం

భక్తాళి పోషకం భవసుతం వినాయకం

భుక్తి ముక్తి ప్రదం భూషితాంగం

రక్త పాదాంబుజం భావయామి

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• శక్తిసహిత గణపతిం: శక్తి (వల్లభ/సిద్ధి/బుద్ధి) తో కూడి ఉన్న గణపతిని.

• శంకరాది సేవితం: శంకరుడు మొదలైన దేవతలచే సేవించబడేవానిని.

• విరక్త సకల మునివర: వైరాగ్యం కలిగిన సమస్త ముని శ్రేష్టులచేత.

• సురరాజ వినుత: దేవరాజైన ఇంద్రుడిచే కొనియాడబడేవానిని.

• గురుగుహం: గురుగుహుని (సుబ్రహ్మణ్యుని) సోదరుని.

• భక్తాళి పోషకం: భక్త సమూహాన్ని (ఆళి) పోషించేవానిని.

• భవ సుతం: శివుని (భవ) కుమారుడిని.

• వినాయకం: నాయకుడు లేనివానిని (అనగా తనకంటే పై అధికారి లేని సర్వతంత్ర స్వతంత్రుడిని).

• భుక్తి ముక్తి ప్రదం: ఇహలోక సుఖాలను (భుక్తి), పరలోక మోక్షాన్ని (ముక్తి) ప్రసాదించేవానిని.

• భూషితాంగం: ఆభరణాలచే అలంకరించబడిన దేహం కలవానిని.

• రక్త పాదాంబుజం: ఎర్రని తామర పువ్వుల వంటి పాదములు కలవానిని.

• భావయామి: ధ్యానిస్తున్నాను / మనస్సులో తలుస్తున్నాను.

________________________________________

తాత్పర్యం 

శక్తితో కూడి ఉన్నవాడు, శివుడు మొదలైన దేవతలచే కొలవబడేవాడు అయిన గణపతిని నేను ధ్యానిస్తున్నాను. వైరాగ్యం కలిగిన మునీశ్వరులు, ఇంద్రుడు మరియు గురుగుహుడు (సుబ్రహ్మణ్యుడు) ఎవరినైతే కీర్తిస్తారో, భక్త కోటిని కాపాడే ఆ పరమశివుని పుత్రుడైన వినాయకుడిని నేను స్మరిస్తున్నాను. ఐహిక సుఖాలను, శాశ్వత మోక్షాన్ని ఇచ్చేవాడు, సుందర ఆభరణాలు ధరించినవాడు మరియు ఎర్రని పద్మాల వంటి పాదములు కలిగిన ఆ స్వామిని నా హృదయంలో నిలుపుకుంటున్నాను.

________________________________________

విశేషాలు:

• సంగీత శైలి: ఈ కృతికి వాడిన బాణీ పాశ్చాత్య "English Waltz" లేదా "March" శైలిని పోలి ఉంటుంది.

• చిత్రణ: దీక్షితుల వారు వినాయకుడిని 'శక్తిసహిత' (వల్లభ గణపతి స్వరూపం) గా వర్ణించడం ద్వారా తాంత్రిక మరియు ఆగమ శాస్త్ర విశేషాలను కూడా ఈ చిన్న పాటలో జోడించారు.

• సరళత్వం: నడకలో వేగం, సాహిత్యంలోని స్పష్టత వల్ల ఇది నేర్చుకోవడానికి చాలా ఉత్సాహంగా ఉంటుంది. సాధారణంగా కర్ణాటక సంగీత కచేరీలలో దీన్ని ముగింపులో (తానా వర్ణం తరహాలో లేదా మధ్యలో లఘు కృతిగా) పాడతారు.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి ముద్ర అయిన "గురుగుహ" పేరుతోనే సాగే ఈ కృతి, గురువు యొక్క పాదపద్మాలను ఆశ్రయించడం వల్ల కలిగే గొప్పతనాన్ని వివరిస్తుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

3. గురుగుహ పదపంకజ

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

గురుగుహ పదపంకజమతి గుప్తమనిశమాశ్రయే

నిరతిశయ నిజ ప్రకాశక నిత్యసుఖ ఫలప్రదం

నీరజనాభ పురందర మారారి వారిజసంభవ వేదితవ్యం

అత్రి శుక వసిష్ఠ వామదేవాదితపోధన వందితం

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• గురుగుహ పదపంకజం: గురుగుహుని (జ్ఞాన స్వరూపుడైన గురువు/సుబ్రహ్మణ్యుని) పాదపద్మాలను.

• అతి గుప్తం: మిక్కిలి రహస్యమైనవి (అంతర్లీనమైన జ్ఞానాన్ని ఇచ్చేవి).

• అనిశం ఆశ్రయే: ఎల్లప్పుడూ ఆశ్రయిస్తున్నాను.

• నిరతిశయ: సాటిలేని (అత్యున్నతమైన).

• నిజ ప్రకాశక: సత్య స్వరూపాన్ని ప్రకాశింపజేసేవి.

• నిత్యసుఖ ఫలప్రదం: శాశ్వతమైన ఆనందమనే ఫలితాన్ని ఇచ్చేవి.

• నీరజనాభ: విష్ణుమూర్తి.

• పురందర: ఇంద్రుడు.

• మారారి: మన్మథుని సంహరించిన శివుడు.

• వారిజసంభవ: పద్మమున జన్మించిన బ్రహ్మదేవుడు.

• వేదితవ్యం: వీరందరిచేత తెలుసుకోదగినవి (పూజింపబడేవి).

• అత్రి, శుక, వసిష్ఠ, వామదేవ-ఆది: అత్రి, శుక, వసిష్ఠ, వామదేవుడు మొదలైన.

• తపోధన వందితం: గొప్ప తపస్సంపన్నులైన మునులచే నమస్కరించబడేవి.

________________________________________

తాత్పర్యం 

అత్యంత రహస్యమైనవి, జ్ఞానదాయకమైనవి అయిన గురుగుహుని పాదపద్మాలను నేను ఎల్లప్పుడూ ఆశ్రయిస్తున్నాను. ఆ పాదాలు సాటిలేని ఆత్మప్రకాశాన్ని ప్రసాదిస్తాయి మరియు శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని అనుగ్రహిస్తాయి. విష్ణువు, ఇంద్రుడు, శివుడు, బ్రహ్మ వంటి దేవతలే కాకుండా... అత్రి, వసిష్ఠుడు, శుకమహర్షి, వామదేవుడు వంటి గొప్ప తపోధనులు సైతం ఆ పాదపద్మాలను నిరంతరం ధ్యానిస్తూ వందిస్తారు.

________________________________________

విశేషాలు:

• తత్వ చింతన: ఈ కృతిలో దీక్షితుల వారు కేవలం భక్తినే కాకుండా, 'నిజ ప్రకాశక', 'నిత్యసుఖ' వంటి పదాల ద్వారా అద్వైత వేదాంత సారాన్ని కూడా నోట్టు స్వరంలో పొందుపరిచారు.

• నామ సంకీర్తనం: ఒకే వాక్యంలో (నీరజనాభ...) ముగ్గురు మూర్తులను (బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వర) మరియు ఇంద్రుడిని ప్రస్తావించడం ఆయన రచనలోని గాంభీర్యాన్ని తెలుపుతుంది.

• సంగీత సౌరభం: శంకరాభరణం రాగంలో ఉండే స్వచ్ఛమైన స్వరాల వల్ల, ఈ కృతిని పాడుతున్నప్పుడు మనస్సుకు ఎంతో ప్రశాంతత, ఉత్సాహం కలుగుతాయి.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం "గురుగుహ" (సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరుడు) యొక్క మంగళకరమైన రూపాన్ని, ఆయన శక్తిని కొనియాడుతూ సాగుతుంది. ఇది చతురశ్ర ఏక తాళంలో (నాలుగు మాత్రల నడకతో) ఎంతో గంభీరంగా ఉంటుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

4. గురుగుహ సరసిజ

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: చతురశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

గురుగుహ సరసిజకరపద శుభకరమూర్తే

సురవర శివసుత భువనపతే

మురహర హరిహయ విధినుత బహువిధకీర్తే

నరపతినత మునియుత సుమతే

నిరుపమ జయకర నిరతిశయ సుఖద

సరస సతతమవ స్థిరతరశక్తే

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• గురుగుహ: ఓ గురుగుహా! (జ్ఞాన స్వరూపుడైన సుబ్రహ్మణ్యా!)

• సరసిజ-కర-పద: పద్మము వంటి హస్తములు మరియు పాదములు కలవాడా!

• శుభకర మూర్తే: శుభాలను కలిగించే మంగళకరమైన రూపం కలవాడా!

• సురవర: దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైనవాడా!

• శివసుత: పరమశివుని కుమారుడా!

• భువనపతే: లోకములకు ప్రభువైనవాడా!

• మురహర: విష్ణుమూర్తి (మురుడనే రాక్షసుని సంహరించినవాడు).

• హరిహయ: ఇంద్రుడు (పచ్చని గుర్రాలు కలవాడు).

• విధి: బ్రహ్మదేవుడు.

• నుత: వీరిచేత స్తుతింపబడిన.

• బహువిధ కీర్తే: అనేక రకములైన కీర్తి ప్రతిష్ఠలు కలవాడా!

• నరపతి-నత: రాజులచేత నమస్కరింపబడేవాడా!

• మునియుత: మునులతో కూడి ఉన్నవాడా!

• సుమతే: మంచి బుద్ధి (జ్ఞానము) కలవాడా!

• నిరుపమ జయకర: సాటిలేని విజయాన్ని చేకూర్చేవాడా!

• నిరతిశయ సుఖద: అత్యున్నతమైన ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడా!

• సరస: రసికుడైనవాడా! (ప్రేమ స్వరూపుడా!)

• సతతమవ: ఎల్లప్పుడూ నన్ను రక్షించుము (సతతం + అవ).

• స్థిరతర శక్తే: మిక్కిలి స్థిరమైన శక్తి కలిగినవాడా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

పద్మాల వంటి మృదువైన హస్తపాదాలు కలిగి, మంగళకరమైన రూపంతో ప్రకాశించే ఓ గురుగుహా! నీవు దేవతలలో శ్రేష్ఠుడివి, శివకుమారుడివి మరియు ఈ భువనాలన్నింటికీ అధిపతివి. విష్ణువు, ఇంద్రుడు, బ్రహ్మదేవుడు నిరంతరం నిన్ను కీర్తిస్తుంటారు. రాజులు, మునీశ్వరులు నిన్ను కొలుస్తారు. ఓ సుమతీ! సాటిలేని విజయాన్ని, పరమానందాన్ని ప్రసాదించే రసిక శిఖామణీ! స్థిరమైన శక్తి స్వరూపుడవైన నీవు నన్ను ఎల్లప్పుడూ రక్షించు.

________________________________________

విశేషాలు:

1. తాళం మార్పు: మొదటి మూడు కృతులు 'తిశ్ర ఏకం' (3 మాత్రలు) లో ఉండగా, ఇది 'చతురశ్ర ఏకం' (4 మాత్రలు) లో ఉంటుంది. దీనివల్ల నడకలో కొంత మార్పు కనిపిస్తుంది.

2. వర్ణన: దీక్షితుల వారు సుబ్రహ్మణ్యుని కేవలం యుద్ధ వీరుడిగా కాకుండా, 'సుమతే', 'సరస' వంటి పదాల ద్వారా జ్ఞానమూర్తిగా, రసహృదయుడిగా చిత్రించారు.

3. పద ప్రయోగం: 'మురహర', 'హరిహయ', 'విధి' వంటి పదాల కలయికతో కూడిన వాక్యం పాడుతున్నప్పుడు నోట్టు స్వరంలోని పాశ్చాత్య బాణీకి ఒక చక్కని భారతీయ ఛందస్సును జోడించినట్లు ఉంటుంది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం "వరశివబాలం" కూడా చతురశ్ర ఏక తాళంలో (4 మాత్రల నడకతో) సాగుతుంది. ఇది సుబ్రహ్మణ్య స్వామిని ఎంతో అందంగా, మధురంగా వర్ణిస్తుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

5. వరశివబాలం వల్లీలోలం

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: చతురశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

వరశివబాలం వల్లీలోలం వందేఽనంతం

హరిహరమోదం హంసానందం హసితముఖం

గురుగుహరూపం గుప్తాకారం గోరక్షం తం

సురపతిసేనం సుబ్రహ్మణ్యం సురవినుతం

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• వర శివబాలం: శ్రేష్ఠుడైన శివుని కుమారుడిని.

• వల్లీ లోలం: వల్లీ దేవిపై అనురాగం కలవానిని (వల్లికై పరితపించువానిని).

• వందే అనంతం: అంతము లేని ఆ పరమాత్మకు వందనం చేస్తున్నాను.

• హరి హర మోదం: విష్ణువుకు (హరి), శివునకు (హర) సంతోషాన్ని కలిగించేవానిని.

• హంస ఆనందం: హంసల వంటి జ్ఞానులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవానిని (లేదా 'సోహం' అనే హంస మంత్ర స్వరూపుడిని).

• హసిత ముఖం: చిరునవ్వు చిందించే ముఖము కలవానిని.

• గురుగుహ రూపం: గురుగుహ అనే రూపము దాల్చినవానిని.

• గుప్త ఆకారం: రహస్యమైన (అంతర్లీనమైన) జ్ఞాన రూపము కలవానిని.

• గోరక్షం తం: భూమిని లేదా వేదాలను (గో) రక్షించే ఆ స్వామిని.

• సురపతి సేనం: దేవరాజైన ఇంద్రుని సైన్యానికి అధిపతిని (సేనానిని).

• సుబ్రహ్మణ్యం: బ్రహ్మజ్ఞానము కలిగిన సుబ్రహ్మణ్యుని.

• సుర వినుతం: దేవతలందరిచేత కొనియాడబడేవానిని.

________________________________________

తాత్పర్యం 

పరమశివుని కుమారుడు, వల్లీదేవి ప్రాణనాథుడు మరియు అంతము లేనివాడు అయిన ఆ స్వామికి వందనం చేస్తున్నాను. హరిహరులకు అమితమైన ఆనందాన్ని పంచుతూ, చిరునవ్వులు చిందించే ముఖము కలిగిన ఆ దేవదేవుడు జ్ఞానులకు పరమానంద స్వరూపుడు. గురుగుహ అనే పేరుతో పిలవబడేవాడు, వేదాలను రక్షించేవాడు, ఇంద్రుని సైన్యానికి సేనాధిపతి మరియు దేవతలందరిచే కీర్తింపబడే ఆ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరుని నేను ఆశ్రయిస్తున్నాను.

________________________________________

విశేషాలు:

1. నామ వైభవం: ఈ చిన్న కృతిలోనే 'శివబాల', 'గురుగుహ', 'సుబ్రహ్మణ్య' వంటి వివిధ నామాలను వాడటం ద్వారా స్వామివారి సర్వవ్యాపకత్వాన్ని దీక్షితుల వారు చాటిచెప్పారు.

2. లయ బద్ధత: చతురశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాట ఒక లయబద్ధమైన నడకలా (Rhythmic walk) ఉంటుంది. ఇది పాశ్చాత్య బాణీలో ఉన్నప్పటికీ, "హరిహరమోదం", "హంసానందం" వంటి పద ప్రయోగాలు దీనికి ఒక గొప్ప ఆధ్యాత్మిక పరిమళాన్ని అద్దాయి.

3. భావం: 'వల్లీలోలం' అని అనడం ద్వారా స్వామివారి కరుణను, 'గోరక్షం' అనడం ద్వారా ఆయన రక్షణ శక్తిని ఒకేసారి ప్రదర్శించారు.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం "ముచుకుంద వరద", తిరువారూర్ క్షేత్రంలో వెలసిన త్యాగరాజ స్వామిని ఉద్దేశించి రచించినది. ఇది తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడకతో) ఎంతో ఉత్సాహంగా సాగుతుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

6. ముచుకుంద వరద

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

ముచుకుంద వరద త్యాగరాజ

సుందరకర పాదారవింద

సరస మందహాస వదన జయ విభో

ముకుంద పూజితాంగ ధవళ సుందరతర

నందీశ నందిత సురబృంద వందిత గురుగుహగురో

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• ముచుకుంద వరద: ముచుకుంద చక్రవర్తికి వరములను అనుగ్రహించినవాడా!

• త్యాగరాజ: త్యాగరాజ స్వామి (శివుడు)!

• సుందర కర: అందమైన హస్తములు.

• పాదారవింద: తామర పువ్వుల వంటి పాదములు కలవాడా!

• సరస: రసజ్ఞత కలిగిన (ప్రేమమయుడైన).

• మందహాస వదన: చిరునవ్వు చిందించే ముఖము కలవాడా!

• జయ విభో: విజయం నీదే ఓ ప్రభువా!

• ముకుంద పూజితాంగ: విష్ణుమూర్తి (ముకుందుడు) చేత పూజించబడిన దేహము కలవాడా!

• ధవళ సుందరతర: తెల్లని వర్ణంతో అత్యంత అందంగా ప్రకాశించేవాడా!

• నందీశ నందిత: నందీశ్వరుని చేత సంతోషింపజేయబడేవాడా!

• సురబృంద వందిత: దేవతల సమూహము చేత నమస్కరింపబడేవాడా!

• గురుగుహ గురో: గురుగుహుడైన సుబ్రహ్మణ్యునికి గురువైనవాడా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

ముచుకుంద చక్రవర్తికి వరాలిచ్చిన ఓ త్యాగరాజ స్వామీ! అందమైన హస్తములు, పద్మాల వంటి పాదములు కలిగి, ముఖంపై మందహాసం చిందించే నీకు జయము కలుగుగాక. విష్ణుమూర్తి సైతం పూజించే నీ దేహం తెల్లని వర్ణంతో ఎంతో మనోహరంగా ఉంటుంది. నందీశ్వరుడు నిన్ను నిరంతరం ఆనందింపజేస్తుండగా, దేవతలు నీకు వందనం చేస్తారు. తన కుమారుడైన గురుగుహుడికే గురువైన ఓ పరమశివా, నిన్ను వేడుకుంటున్నాను.

________________________________________

విశేషాలు:

1. చారిత్రక నేపథ్యం: పురాణాల ప్రకారం, ముచుకుంద చక్రవర్తి ఇంద్రుని సహాయంతో విష్ణువు వద్ద ఉన్న త్యాగరాజ విగ్రహాన్ని తిరువారూర్‌కు తీసుకువచ్చారు. అందుకే దీక్షితుల వారు 'ముచుకుంద వరద' అని సంబోధించారు.

2. వర్ణన: శివుని 'ధవళ' (తెల్లని) వర్ణాన్ని ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు. సాధారణంగా 'శంకరాభరణం' రాగంలో ఉండే స్వరాలు శివుని రూపంలాగే స్వచ్ఛంగా ఉంటాయి.

3. గురుగుహ గురో: శివుడు తన కుమారుడైన సుబ్రహ్మణ్యుడికే 'ఓంకార' అర్థాన్ని చెప్పిన 'గురుమూర్తి' అని ఈ వాక్యం ద్వారా స్మరించారు.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం "సోమాస్కందం", శివపార్వతులు తమ కుమారుడైన స్కందునితో (సుబ్రహ్మణ్యునితో) కలిసి ఉన్న అత్యంత మంగళకరమైన రూపాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఇది తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడకతో) ఎంతో భక్తిరసంతో సాగుతుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

7. సోమాస్కందం

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

సోమాస్కందం స్వానందకందం

కామాక్షీశం కల్యాణవేషం

సోమాస్కందం స్వానందకందం

సుందరాంగమాశ్రయామి

గంగాధరం తం గౌరీసమేతం

శృంగారరూపం శ్రీసోమసూత్రం

గంగాధరం తం గౌరీ సమేతం

గురుగుహరూపమాశ్రయామి

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• సోమాస్కందం: ఉమ (పార్వతి) మరియు స్కందునితో (కుమారుడు) కూడి ఉన్న శివుని.

• స్వానందకందం: ఆత్మానందము అనే చెట్టుకు మూలమైనవానిని (మూలకందము).

• కామాక్షీశం: కామాక్షీ దేవికి భర్త అయినవానిని.

• కల్యాణవేషం: మంగళకరమైన అలంకరణలో ఉన్నవానిని.

• సుందరాంగం: అందమైన శరీరము కలవానిని.

• ఆశ్రయామి: ఆశ్రయిస్తున్నాను (శరణు వేడుతున్నాను).

• గంగాధరం తం: తలపై గంగను ధరించిన ఆ స్వామిని.

• గౌరీ సమేతం: గౌరీ దేవితో కలిసి ఉన్నవానిని.

• శృంగార రూపం: శృంగార రసానికి ప్రతిరూపమైన అందమైన రూపము కలవానిని.

• శ్రీ సోమసూత్రం: (ఆలయ ప్రదక్షిణలో సోమసూత్రం వలె) పవిత్రమైనవానిని లేదా చంద్రుని ధరించినవానిని.

• గురుగుహ రూపం: గురుగుహుని (కుమారస్వామిని) తన స్వరూపంగా కలిగినవానిని.

________________________________________

తాత్పర్యం 

పార్వతీదేవి మరియు కుమారస్వామితో కలిసి ఉండే సోమాస్కంద మూర్తిని, పరమానందానికి మూలమైనవానిని నేను ఆశ్రయిస్తున్నాను. కామాక్షీ దేవి నాథుడై, మంగళకరమైన వేషధారణలో, అతి సుందరమైన రూపంతో వెలిగే ఆ స్వామిని శరణు వేడుతున్నాను. గంగను ధరించినవాడు, గౌరీ సమేతుడై శృంగార రస స్వరూపంగా ప్రకాశించేవాడు మరియు తన కుమారుడైన గురుగుహునితో అభేదంగా ఉండే ఆ పరమశివుని మనసా స్మరిస్తున్నాను.

________________________________________

విశేషాలు:

1. సోమాస్కంద మూర్తి: దక్షిణ భారతదేశ దేవాలయాలలో (ముఖ్యంగా కంచి, తిరువారూర్) సోమాస్కంద విగ్రహం చాలా ముఖ్యం. శివుడు, పార్వతి మధ్యలో చిన్నారి మురుగన్ కూర్చుని ఉండే ఈ రూపం సంపూర్ణ కుటుంబానికి మరియు సౌభాగ్యానికి చిహ్నం.

2. పద ప్రయోగం: 'శ్రీ సోమసూత్రం' అనే పదం శివాలయాల్లో ఉండే అభిషేక తీర్థం వెళ్లే మార్గాన్ని (సోమసూత్రం) సూచిస్తుంది, ఇది అత్యంత పవిత్రమైనది.

3. సౌందర్య వర్ణన: ఈ కృతిలో భక్తితో పాటు శివుని అందాన్ని 'సుందరాంగం', 'శృంగార రూపం' వంటి పదాలతో దీక్షితుల వారు అభివర్ణించారు.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు కాంచీపుర క్షేత్రంలోని ఏకామ్రేశ్వరుని (ఏకామ్రపతే) ఉద్దేశించి రచించిన నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఇది. చతురశ్ర ఏక తాళంలో (4 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతి పరమశివుని రక్షణను వేడుకుంటూ సాగుతుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

8. పార్వతీపతే

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: చతురశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

పార్వతీపతే సదా పాలయాశు శంభో

పాదసరోజానందనటనధీర విభో హే ప్రభో

గర్వితదానవభీకర శంకర

దేవదేవ గోక్షీరభంగీతర

వర్ణరూపాకార కామాక్షీశ

ఏకామ్రపతే గురుగుహ

________________________________________

ప్రతిపదార్థం :

• పార్వతీపతే: పార్వతీ దేవి ప్రాణనాథుడా!

• సదా: ఎల్లప్పుడూ.

• పాలయాశు: శీఘ్రముగా రక్షించుము (పాలయ + ఆశు).

• శంభో: ఓ శంభూ!

• పాద సరోజ: పద్మము వంటి పాదములతో.

• ఆనంద నటన ధీర: ఆనంద తాండవం చేయడంలో నేర్పరివైనవాడా!

• విభో హే ప్రభో: ఓ విభుడా! ఓ ప్రభువా!

• గర్విత దానవ భీకర: గర్వించిన రాక్షసులకు భయం కలిగించేవాడా!

• శంకర: సుఖాన్ని (శం) కలిగించేవాడా!

• దేవదేవ: దేవాది దేవుడా!

• గోక్షీర భంగీతర: ఆవు పాలు వంటి (తెల్లని) కాంతి తరంగముల వలె.

• వర్ణ రూపాకార: అద్భుతమైన రంగు, రూపము, ఆకృతి కలవాడా!

• కామాక్షీశ: కామాక్షీ దేవికి నాథుడైనవాడా!

• ఏకామ్రపతే: కాంచీపురంలోని మామిడి చెట్టు క్రింద వెలసిన ఏకామ్రేశ్వరుడా!

• గురుగుహ: గురుగుహుని (సుబ్రహ్మణ్యుని) తండ్రివైనవాడా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

పార్వతీపతివైన ఓ శంభూ! నన్ను ఎల్లప్పుడూ వేగంగా రక్షించుము. పద్మాల వంటి పాదములతో ఆనంద తాండవం చేసే ఓ ధీరప్రభూ! గర్వించిన రాక్షసుల పాలిట భయంకరుడివి, భక్తులకు సుఖాన్నిచ్చే శంకరుడివి నీవు. ఆవు పాలు ఎంత తెల్లగా, స్వచ్ఛంగా ఉంటాయో... అటువంటి వర్ణంతో ప్రకాశించే రూపం నీది. కామాక్షీ దేవి హృదయేశ్వరుడవై, కాంచీపురంలో ఏకామ్రేశ్వరుడిగా వెలసిన ఓ పరమశివా, నిన్ను వేడుకుంటున్నాను.

________________________________________

విశేషాలు:

1. క్షేత్ర మహాత్మ్యం: ఈ కృతిలో 'ఏకామ్రపతే', 'కామాక్షీశ' అని అనడం ద్వారా దీక్షితుల వారు కాంచీపురం క్షేత్రాన్ని స్మరించారు. అక్కడ శివుడు పృథ్వీ లింగంగా (మట్టి లింగం) వెలిశారు.

2. ఉపమానం: శివుని తెల్లని దేహచ్ఛాయను 'గోక్షీర' (ఆవు పాలు) తో పోల్చడం ఆయన వర్ణనా చాతుర్యానికి నిదర్శనం. శంకరాభరణం రాగంలోని స్వచ్ఛతకు ఇది చక్కని పోలిక.

3. లయ: చతురశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాటలో ఒక విధమైన గాంభీర్యం, స్థిరత్వం కనిపిస్తాయి.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు చిదంబర క్షేత్రంలోని నటరాజ స్వామిని (చిత్సభా నాయకం) ఉద్దేశించి రచించిన అత్యంత గంభీరమైన నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఇది. చతురశ్ర ఏక తాళంలో (4 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతిలో అద్వైత వేదాంత సారాంశం నిబిడీకృతమై ఉంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

9. చింతయేహం సదా

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: చతురశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

చింతయేఽహం సదా చిత్సభానాయకం

చింతితార్థదాయకం జీవేశ్వరభేదాపహం

చింతామణిస్వరూపం తాండవేశ్వరం

శాంతం మునిమహితం సగురుగుహం శంకరం

సంతతం సాంబమీశం ముదా భావయేఽనంతకోటిబ్రహ్మాండనాథం విమలం

ఆదిమధ్యాంతవర్జం నిరాధారమాకాశనాదాంతస్థం సుందరం సుధాంశుమౌలిం శివం

భ్రాంతివారణనిపుణం భానుకోటిభాస్వరం

దంతిచర్మాంబరం ధనదహితం

భారతీకాంతహరినుతం కరధృతమృగమేకాంతహృదయే శివకామసుందరీపతిం

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• చింతయేహం సదా: నేను ఎల్లప్పుడూ ధ్యానిస్తున్నాను.

• చిత్సభా నాయకం: చిదంబరంలోని 'చిత్సభ'కు నాథుడైన నటరాజ స్వామిని.

• చింతితార్థ దాయకం: కోరుకున్న కోరికలను తీర్చేవానిని.

• జీవ-ఈశ్వర-భేద-అపహం: జీవుడికి, దేవుడికి మధ్య ఉన్న భేదాన్ని తొలగించేవానిని (అద్వైత సిద్ధిని ఇచ్చేవానిని).

• చింతామణి స్వరూపం: కోరినవి ఇచ్చే చింతామణి వంటి స్వరూపం కలవానిని.

• తాండవేశ్వరం: తాండవ నృత్యం చేసే ఈశ్వరుడిని.

• శాంతం మునిమహితం: ప్రశాంత స్వరూపుని, మునులచే కొనియాడబడేవానిని.

• స-గురుగుహం శంకరం: గురుగుహునితో (సుబ్రహ్మణ్యునితో) కూడి ఉన్న శంకరుడిని.

• సాంబం ఈశం: అంబతో (పార్వతి) కూడి ఉన్న ఈశ్వరుడిని.

• అనంతకోటి బ్రహ్మాండ నాథం: కోట్లాది బ్రహ్మాండాలకు అధిపతిని.

• విమలం: నిర్మలమైనవానిని.

• ఆది-మధ్య-అంత వర్జం: మొదలు, మధ్య, చివర లేనివానిని (శాశ్వతుడు).

• నిరాధారం: దేనిపైనా ఆధారపడనివాడు (స్వయంభువు).

• ఆకాశ-నాదాంతస్థం: ఆకాశ తత్వంలో, ఓంకార నాదంలో నివసించేవానిని.

• సుధాంశు మౌలిం శివం: చంద్రుడిని (సుధాంశు) తలపై ధరించిన మంగళకరుడైన శివుని.

• భ్రాంతి వారణ నిపుణం: అజ్ఞానమనే భ్రమను తొలగించడంలో నేర్పరి.

• భానుకోటి భాస్వరం: కోటి సూర్యుల ప్రకాశం కలవానిని.

• దంతి చర్మాంబరం: ఏనుగు చర్మాన్ని వస్త్రంగా ధరించినవానిని.

• ధనద హితం: కుబేరుడికి (ధనద) మిత్రుడైనవానిని.

• భారతీకాంత హరినుతం: బ్రహ్మ (భారతీకాంత), విష్ణువు (హరి) చేత స్తుతింపబడేవానిని.

• కర ధృత మృగం: చేతిలో జింకను ధరించినవానిని.

• ఏకాంత హృదయే: ఏకాంతమైన హృదయంలో (ధ్యానించదగినవాడు).

• శివకామసుందరీ పతిం: శివకామసుందరీ దేవి ప్రాణనాథుని.

________________________________________

తాత్పర్యం 

చిదంబర క్షేత్రంలో చిత్సభకు నాథుడైన నటరాజ స్వామిని నేను నిరంతరం ధ్యానిస్తున్నాను. ఆయన భక్తుల కోరికలు తీరుస్తూ, జీవాత్మ-పరమాత్మల మధ్య భేదాన్ని తొలగించే జ్ఞానమూర్తి. సకల బ్రహ్మాండాలకు అధిపతి, ఆది మధ్యాంతాలు లేనివాడు, ఆకాశ తత్వ స్వరూపుడు అయిన ఆ స్వామిని సదా స్మరిస్తున్నాను. ఏనుగు చర్మాన్ని ధరించి, కోటి సూర్యుల తేజస్సుతో వెలిగే ఆ పరమశివుడు, శివకామసుందరీ దేవి నాథుడై, నా హృదయంలో కొలువై ఉండాలని వేడుకుంటున్నాను.

________________________________________

విశేషాలు:

1. వేదాంత సారం: ఈ కృతిలో 'జీవేశ్వర భేదాపహం' అనే పదం చాలా ముఖ్యం. ఇది దీక్షితుల వారి అద్వైత దృక్పథాన్ని చాటుతుంది.

2. క్షేత్ర సంబంధం: చిదంబరం ఆకాశ తత్వానికి నిదర్శనం (పంచభూత లింగాలలో ఒకటి). అందుకే 'ఆకాశ నాదాంతస్థం' అని వర్ణించారు.

3. వర్ణన: నటరాజు చేతిలో ఉండే 'మృగం' (జింక - చంచలమైన మనస్సుకు చిహ్నం) మరియు ఆయన వెలుగును 'భానుకోటి' (కోటి సూర్యులు) తో పోల్చడం ఎంతో అద్భుతంగా ఉంటుంది.

4. పదాల కూర్పు: ఈ కృతిలో వాడిన పదాలు చాలా భారీయైనవి, గంభీరమైనవి. నోట్టు స్వరాలలో ఇది ఒక 'మినీ కృతి' వంటిది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం "పీతవర్ణం భజే", భైరవ మూర్తిని (శివుని ఉగ్ర స్వరూపం) ఉద్దేశించి రచించినది. సాధారణంగా భైరవుడు అనగానే భయంకరమైన రూపం గుర్తుకు వస్తుంది, కానీ దీక్షితుల వారు ఇక్కడ స్వామిని 'సువర్ణప్రద' (బంగారాన్ని ఇచ్చేవాడు) మరియు 'పీతవర్ణం' (బంగారు ఛాయ కలవాడు) అని మంగళకరంగా వర్ణించారు.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

10. పీతవర్ణం భజే

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

పీతవర్ణం భజే భైరవం

భూతవేతాళసంసేవ్యమానం

పీతవస్త్రం సువర్ణప్రదం

వీతరాగం గురుగుహాత్మకం

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• పీత వర్ణం: పసుపు పచ్చని (బంగారు) రంగులో ప్రకాశించే.

• భజే: భజిస్తున్నాను (సేవిస్తున్నాను).

• భైరవం: భైరవ స్వామిని.

• భూత వేతాళ సంసేవ్యమానం: భూతాల చేత, వేతాళాల చేత సేవించబడేవానిని.

• పీత వస్త్రం: పసుపు రంగు వస్త్రాలను ధరించినవానిని.

• సువర్ణ ప్రదం: (భక్తులకు) బంగారాన్ని/సంపదను ఇచ్చేవానిని.

• వీత రాగం: రాగ ద్వేషాలకు అతీతమైనవానిని (వైరాగ్యమూర్తి).

• గురుగుహ ఆత్మకం: గురుగుహుని (సుబ్రహ్మణ్యుని) ఆత్మ స్వరూపమైనవానిని.

________________________________________

తాత్పర్యం 

బంగారు ఛాయతో మెరిసిపోయే శరీరము కలిగిన భైరవ స్వామిని నేను భజిస్తున్నాను. భూతాలు, వేతాళాలు ఎవరిని నిరంతరం సేవిస్తాయో, పసుపు వస్త్రాలను ధరించి భక్తులకు స్వర్ణ సంపదలను అనుగ్రహించే ఆ స్వామిని ధ్యానిస్తున్నాను. రాగద్వేషాలు లేని నిర్మల స్వరూపుడైన ఆ భైరవుడు, గురుగుహుని కంటే భిన్నం కాని ఆత్మ స్వరూపుడు.

________________________________________

విశేషాలు:

1. స్వర్ణాకర్షణ భైరవుడు: భైరవుని అనేక రూపాలలో 'స్వర్ణాకర్షణ భైరవ' రూపం పసుపు వర్ణంతో, సంపదలను ఇచ్చే శాంతమూర్తిగా ఉంటుంది. దీక్షితుల వారు ఈ కృతిలో ఆ రూపాన్నే వర్ణించినట్లు కనిపిస్తుంది.

2. అధ్యాత్మిక భావం: 'వీతరాగం' అనే పదం ద్వారా స్వామి కేవలం భౌతిక సంపదలే కాకుండా, మానసిక ప్రశాంతతను, వైరాగ్యాన్ని కూడా ఇస్తారని సూచించారు.

3. లయ: తిశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాట చిన్న పిల్లలు నేర్చుకోవడానికి, స్వరాలను పలకడానికి చాలా సులభంగా ఉంటుంది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు కాంచీపుర క్షేత్రంలోని ఏకామ్రేశ్వరుని కొనియాడుతూ రచించిన మరో అద్భుతమైన నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఇది. చతురశ్ర ఏక తాళంలో (4 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతి శివుని అనంతమైన విభూతిని వర్ణిస్తుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

11. సకల సురవినుత

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: చతురశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

సకల సురవినుత శంభో స్వామిన్

వికట గురుగుహ విజయ త్రిపురహర

ఏకామ్రపతే కరుణామూర్తే ఏకానేక విభూతే

ఏకాంతహృదయ ఏకభోగదాయకానందకర విభో

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• సకల సుర వినుత: సమస్త దేవతలచేత కొనియాడబడేవాడా!

• శంభో స్వామిన్: ఓ శంభూ! నా స్వామీ!

• వికట: అసాధారణమైన (గొప్ప) పరాక్రమం కలవాడా!

• గురుగుహ విజయ: గురుగుహునికి (సుబ్రహ్మణ్యునికి) విజయాన్ని చేకూర్చేవాడా!

• త్రిపురహర: త్రిపురాసురులను సంహరించినవాడా!

• ఏకామ్రపతే: ఏకామ్రేశ్వరుడా! (కాంచీపుర నాథుడా!)

• కరుణామూర్తే: దయా సముద్రుడా!

• ఏక-అనేక విభూతే: ఒకే పరమాత్మవైనా... అనేక రూపాలలో, శక్తులతో (విభూతి) ప్రకాశించేవాడా!

• ఏకాంత హృదయ: ఏకాంతమైన మనస్సులో (ధ్యానంలో) దర్శనమిచ్చేవాడా!

• ఏకభోగ దాయక: అద్వితీయమైన మోక్షానందాన్ని ప్రసాదించేవాడా!

• ఆనందకర విభో: సంతోషాన్ని కలిగించే ఓ ప్రభువా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

సమస్త దేవతలు ఎవరిని కీర్తిస్తారో అటువంటి ఓ శంభూ! నీవు త్రిపురాసురులను సంహరించిన వీరుడివి మరియు నీ కుమారుడైన గురుగుహునికి విజయాలను చేకూర్చే తండ్రివి. కాంచీపురంలో ఏకామ్రేశ్వరుడిగా వెలసిన ఓ కరుణామూర్తీ! నీవు ఒక్కడివే అయినా ఈ సృష్టిలో అనేక రూపాలలో నీ మహిమను చాటుతున్నావు. ఏకాంతంగా నిన్ను ధ్యానించే భక్తుల హృదయాలలో నివసిస్తూ, వారికి సాటిలేని ఆనందాన్ని, మోక్షాన్ని ప్రసాదించే ఓ విభూ, నిన్ను శరణు వేడుతున్నాను.

________________________________________

విశేషాలు:

1. అద్వైత భావన: 'ఏకానేక విభూతే' (ఏక + అనేక) అనే పదం ద్వారా దీక్షితుల వారు ఉపనిషత్ సారాన్ని చెప్పారు. భగవంతుడు ఒక్కడే అయినప్పటికీ, భిన్న రూపాల్లో కనిపిస్తాడని దీని అర్థం.

2. ఏకామ్ర క్షేత్రం: 'ఏకామ్రపతే' అని సంబోధించడం ద్వారా ఇది కాంచీపుర కృతి అని స్పష్టమవుతోంది. అక్కడ స్వామి పృథ్వీ లింగ స్వరూపం.

3. లయ: చతురశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాట ఒక స్థిరమైన నడకతో సాగుతుంది. 'ఏకామ్ర', 'ఏకానేక', 'ఏకాంత', 'ఏకభోగ' అని 'ఏక' అనే పదాన్ని పదే పదే వాడటం వల్ల ఈ కృతిలో ఒక ప్రత్యేకమైన శబ్దాలంకారం (ప్రాస) ఏర్పడింది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు కాంచీపుర క్షేత్ర అధిదేవుడైన ఏకామ్రేశ్వరుని గురించి రచించిన మరొక సుందరమైన నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఇది. తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతి భక్తితో పాటు ఆధ్యాత్మిక సాధనను కూడా బోధిస్తుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

12. కాంచీశమేకామ్రనాయకం

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

కాంచీశమేకామ్రనాయకం నిత్యమహం భజే

కామాదిషట్చోరవృత్తిమహం త్యజే

పంచాక్షరస్వరూపమాగమాంతసారం

పంచాస్యమాదికారణం విశ్వేశ్వరం గురుగుహం

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• కాంచీశం: కాంచీపురానికి ప్రభువైనవాడు.

• ఏకామ్ర నాయకం: ఏకామ్రేశ్వరుడు (మామిడి చెట్టు క్రింద వెలసిన నాథుడు).

• నిత్యం అహం భజే: ప్రతిరోజూ నేను భజిస్తున్నాను.

• కామ-ఆది-షట్-చోర-వృత్తిం: కామము మొదలైన ఆరుగురు దొంగల (అరిషడ్వర్గముల) స్వభావాన్ని.

• అహం త్యజే: నేను విడిచిపెడుతున్నాను.

• పంచాక్షర స్వరూపం: 'నమఃశివాయ' అనే ఐదు అక్షరాల మంత్రమే రూపంగా కలవానిని.

• ఆగమాంత సారం: వేదాంత (ఉపనిషత్) సారాంశమైనవానిని.

• పంచాస్యం: ఐదు ముఖములు కలవానిని (పంచముఖేశ్వరుడు).

• ఆదికారణం: సృష్టికి మూలకారణమైనవానిని.

• విశ్వేశ్వరం: విశ్వానికే ఈశ్వరుడైనవానిని.

• గురుగుహం: గురుగుహుని (సుబ్రహ్మణ్యుని) తండ్రిని.

________________________________________

తాత్పర్యం 

కాంచీపురనాథుడు, ఏకామ్రేశ్వరుడు అయిన ఆ పరమశివుని నేను నిత్యం భజిస్తున్నాను. ఆ స్వామిని ధ్యానిస్తూ నాలోని కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలనే ఆరుగురు దొంగల (అరిషడ్వర్గాల) దుర్గుణాలను విడిచిపెడుతున్నాను. పంచాక్షరీ మంత్ర స్వరూపుడు, వేద వేదాంతాల సారాంశం, ఐదు ముఖములతో శోభిల్లే సృష్టికర్త మరియు విశ్వేశ్వరుడైన ఆ గురుగుహ తండ్రిని నేను శరణు వేడుతున్నాను.

________________________________________

విశేషాలు:

1. అరిషడ్వర్గాల ప్రస్తావన: 'కామాది షట్చోర' (కామము మొదలైన ఆరుగురు దొంగలు) అని అనడం ద్వారా, భగవంతుని చేరాలంటే మనలోని దుర్గుణాలను వదిలేయాలని దీక్షితుల వారు ఉపదేశించారు.

2. తత్వ శాస్త్రం: శివుని 'పంచాక్షర స్వరూపం'గా మరియు 'పంచాస్యం' (సద్యోజాత, వామదేవ, అఘోర, తత్పురుష, ఈశాన అనే 5 ముఖాలు) గా వర్ణించడం ద్వారా ఆయన శివతత్వాన్ని క్లుప్తంగా వివరించారు.

3. లయ: ఈ కృతిలోని పదాలు 'నిత్యమహం భజే', 'వృత్తిమహం త్యజే' అని అంత్యప్రాసతో ఉండి, పాశ్చాత్య బాణీలో ఎంతో హుందాగా వినిపిస్తాయి.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు కాంచీపుర క్షేత్రంలోని ఏకామ్రేశ్వరుని కొనియాడుతూ రచించిన మరో మధురమైన నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఇది. తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతి భగవంతుని రక్షణను వేడుకుంటూ సాగుతుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

13. శ్రీ శంకరవర

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

శ్రీ శంకరవర పంకజకర

శంభో దేవ పశుపతే

ఓంకారాకారసుతనో శ్రీకాంచీనగరపతే

ఏకామ్రేశ గురుగుహాదిజనక మాం పాహి

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• శ్రీ శంకరవర: శ్రేష్ఠుడైన ఓ శంకరా! (సుఖాన్ని ఇచ్చేవాడా!)

• పంకజకర: పద్మము వంటి హస్తములు కలవాడా!

• శంభో దేవ: దేవదేవుడవైన ఓ శంభూ!

• పశుపతే: జీవరాశులన్నింటికీ (పశువులకు) పతివైనవాడా!

• ఓంకార-ఆకార-సుతనో: ఓంకారమే రూపంగా కలిగిన అందమైన దేహము కలవాడా!

• శ్రీ కాంచీనగర పతే: శ్రీ కాంచీనగరానికి అధిపతివైనవాడా!

• ఏకామ్రేశ: ఏకామ్రేశ్వరుడా! (మామిడి చెట్టు క్రింద వెలసిన ఈశ్వరా!)

• గురుగుహ-ఆది-జనక: గురుగుహుడు (సుబ్రహ్మణ్యుడు) మొదలైనవారికి తండ్రివైనవాడా!

• మాం పాహి: నన్ను రక్షించుము.

________________________________________

తాత్పర్యం 

పద్మముల వంటి హస్తములు కలిగిన ఓ శ్రేష్ఠుడైన శంకరా! సమస్త జీవరాశులకు అధిపతివైన ఓ పశుపతీ! ఓంకారమే తన రూపంగా కలిగిన సుందరమూర్తివి నీవు. కాంచీనగరానికి ప్రభువుగా, ఏకామ్రేశ్వరుడిగా వెలసి, గురుగుహుడు మొదలైనవారికి తండ్రివైన ఓ పరమశివా, నన్ను రక్షించుము.

________________________________________

విశేషాలు:

1. నాద స్వరూపం: 'ఓంకారాకార' అని సంబోధించడం ద్వారా శివుడు ప్రణవ నాద స్వరూపుడని (Sound personified) దీక్షితుల వారు చాటిచెప్పారు.

2. క్షేత్ర నామం: ఈ కృతిలో 'కాంచీనగరపతే', 'ఏకామ్రేశ' అని స్పష్టంగా పేర్కొనడం ద్వారా ఇది కాంచీపుర క్షేత్ర కీర్తన అని తెలుస్తోంది.

3. సరళత: నోట్టు స్వరాలలోని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, క్లిష్టమైన సంస్కృత పదాలను కూడా ఎంతో సరళమైన బాణీలో కూర్చడం. దీనివల్ల సంగీతం తెలియని వారు కూడా భక్తితో పాడుకోవచ్చు.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు మదురై క్షేత్రంలోని మీనాక్షి అమ్మవారిని ఉద్దేశించి రచించిన అత్యంత మనోహరమైన నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఇది. చతురశ్ర ఏక తాళంలో (4 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతి దేవి యొక్క కరుణను, సౌందర్యాన్ని కొనియాడుతుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

14. శ్యామలే మీనాక్షి

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: చతురశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

శ్యామలే మీనాక్షి సుందరేశ్వరసాక్షి

శంకరి గురుగుహసముద్భవే శివేఽవ

పామరమోచని పంకజలోచని

పద్మాసనవాణీహరిలక్ష్మీవినుతే శాంభవి

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• శ్యామలే: శ్యామల వర్ణము (పచ్చని/నీల మేఘ వర్ణము) కలదానా!

• మీనాక్షి: చేప కన్నుల వంటి అందమైన కన్నులు కలదానా! (మదురై మీనాక్షి).

• సుందరేశ్వర సాక్షి: సుందరేశ్వరుని (శివుని) అర్ధాంగివి మరియు ఆయన సాక్షిగా నిలిచేదానా!

• శంకరి: సుఖాన్ని ప్రసాదించేదానా!

• గురుగుహ సముద్భవే: గురుగుహుని (సుబ్రహ్మణ్యుని) కన్న తల్లివైనదానా!

• శివే అవ: ఓ మంగళప్రదమైన దేవీ! నన్ను రక్షించుము (శివే + అవ).

• పామర మోచని: అజ్ఞానులైన (పామర) వారిని సంసార బంధాల నుండి విడిపించేదానా!

• పంకజ లోచని: పద్మముల వంటి కన్నులు కలదానా!

• పద్మాసన వాణీ: పద్మముపై ఆసీనురాలైన సరస్వతీ దేవి.

• హరి లక్ష్మీ: విష్ణుమూర్తి భార్యయైన లక్ష్మీ దేవి.

• వినుతే: వీరిద్దరిచేత కొనియాడబడేదానా!

• శాంభవి: శంభుని (శివుని) పత్నివైన శాంభవీ!

________________________________________

తాత్పర్యం 

శ్యామల వర్ణంతో ప్రకాశించే ఓ మీనాక్షీ దేవీ! సుందరేశ్వరుని ప్రియతమవి, గురుగుహుని తల్లివి అయిన ఓ శంకరీ! నన్ను రక్షించుము. నీవు అజ్ఞానుల బంధాలను తెంచి మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తావు. పద్మముల వంటి కన్నులు కలిగిన నిన్ను సరస్వతీ దేవి, లక్ష్మీ దేవి నిరంతరం కీర్తిస్తుంటారు. ఓ శాంభవీ, నిన్ను శరణు వేడుతున్నాను.

________________________________________

విశేషాలు:

1. క్షేత్ర వైభవం: ఈ కృతి మదురై మీనాక్షి అమ్మవారిని స్మరిస్తుంది. 'మీనాక్షి', 'సుందరేశ్వర' అనే పదాలు మదురై క్షేత్రానికి చిహ్నాలు.

2. వర్ణన: అమ్మవారిని 'శ్యామలే' (శ్యామల వర్ణం) అని సంబోధించడం ఆమె శక్తి స్వరూపాన్ని సూచిస్తుంది. అలాగే 'పామర మోచని' అని అనడం ద్వారా ఆమె సామాన్యుల పట్ల చూపే కరుణను దీక్షితుల వారు వ్యక్తపరిచారు.

3. లయ: చతురశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాటలో ఒక గంభీరమైన లయ ఉంటుంది. 'మీనాక్షి', 'సాక్షి', 'శంకరి', 'శాంభవి' వంటి పదాల ప్రాస వినడానికి ఎంతో ఇంపుగా ఉంటుంది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు కాంచీపుర క్షేత్రంలోని కామాక్షి అమ్మవారిని ఉద్దేశించి రచించిన అత్యంత అద్భుతమైన నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఇది. ఈ కృతిలో ప్రతి చరణం 'కమల' (పద్మము) అనే పదంతో ప్రారంభమై, ఒక విలక్షణమైన శబ్దాలంకారాన్ని (అనుప్రాస) కలిగి ఉంటుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

15. కమలాసన వందిత

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: చతురశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

కమలాసనవందితపాదాబ్జే

కమనీయకరోదయసామ్రాజ్యే

కమలానగరే సకలాకారే

కమలనయనధృతజగదాధారే

కమలే విమలే గురుగుహజననీ

కమలాపతినుతహృదయే మాయే

కమలశశివిజయవదనేఽమేయే

కమలేంద్రాణీవాగ్దేవీశ్రీ-గౌరీపూజితహృదయానందే

కమలాక్షి పాహి కామాక్షి

కామేశ్వరవరసతి కల్యాణి

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• కమలాసన వందిత పాదాబ్జే: బ్రహ్మదేవుని (కమలాసనుడు) చేత నమస్కరింపబడే పద్మముల వంటి పాదములు కలదానా!

• కమనీయ కర ఉదయ సామ్రాజ్యే: మనోహరమైన కిరణాలతో ఉదయించే (సూర్యుని వంటి) కాంతి సామ్రాజ్యము కలదానా!

• కమలా నగరే: కమలా నగరం (తిరువారూర్ లేదా కాంచీపురం వంటి పుణ్యక్షేత్రం) లో వెలసినదానా!

• సకల ఆకారే: సమస్త రూపాలు నీవే అయినదానా!

• కమల నయన ధృత జగత్ ఆధారే: పద్మనేత్రుడైన విష్ణువు ధరించిన ఈ జగత్తుకు మూలాధారమైనదానా!

• కమలే విమలే: పద్మము వంటి నిర్మలమైన దానా!

• గురుగుహ జననీ: గురుగుహుని (సుబ్రహ్మణ్యుని) కన్నతల్లివైనదానా!

• కమలాపతి నుత హృదయే: విష్ణుమూర్తి (కమలాపతి) చేత స్తుతింపబడే హృదయము కలదానా!

• మాయే: సృష్టికి మూలమైన మాయా స్వరూపిణి!

• కమల శశి విజయ వదనే: పద్మమును, చంద్రుడిని (శశి) తన అందంతో ఓడించే ముఖము కలదానా!

• అమేయే: కొలవలేనంతటి (అపరిమితమైన) మహిమ కలదానా!

• కమల-ఇంద్రాణీ-వాగ్దేవీ-శ్రీ గౌరీ పూజిత: లక్ష్మి (కమల), శచీదేవి (ఇంద్రాణి), సరస్వతి (వాగ్దేవి), పార్వతి (గౌరి) లచే పూజించబడేదానా!

• హృదయ ఆనందే: భక్తుల హృదయాలకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేదానా!

• కమలాక్షి: పద్మముల వంటి కన్నులు కలదానా!

• పాహి కామాక్షి: ఓ కామాక్షీ దేవీ! నన్ను రక్షించుము.

• కామేశ్వర వరసతి: కామేశ్వరుని (శివుని) శ్రేష్ఠురాలైన భార్యవైనదానా!

• కల్యాణి: మంగళప్రదమైన దానా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

బ్రహ్మదేవుడు ఎవరి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తారో, సూర్యోదయం వంటి తేజస్సుతో ఎవరు ప్రకాశిస్తారో అటువంటి ఓ కామాక్షీ దేవీ! నీవు ఈ జగత్తుకంతటికీ ఆధారం. లక్ష్మి, సరస్వతి, పార్వతి వంటి దేవతలందరూ నిన్ను పూజిస్తారు. పద్మము కంటే, చంద్రుని కంటే అందమైన ముఖము కలిగిన ఓ జగన్మాత! గురుగుహుని తల్లివి, శివుని అర్ధాంగివి అయిన నీవు నన్ను ఎల్లప్పుడూ రక్షించు.

________________________________________

విశేషాలు:

1. శబ్దాలంకారం: ఈ కృతిలో 'కమల' అనే పదం పదే పదే రావడం వల్ల వినడానికి ఎంతో మధురంగా ఉంటుంది. దీనిని సంస్కృతంలో 'అనుప్రాస' అంటారు.

2. అద్వైత భావన: 'సకలాకారే' అని అనడం ద్వారా, ప్రపంచంలోని అన్ని రూపాలు అమ్మవారివేనని దీక్షితుల వారు చెప్పారు.

3. లయ: చతురశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాట ఒక హుందాతనంతో, నిలకడగా సాగుతుంది. నోట్టు స్వరాలలో ఇది కొంచెం సుదీర్ఘమైన మరియు లోతైన అర్థం కలిగిన కృతి.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు కాంచీపుర క్షేత్రంలోని కామాక్షి అమ్మవారిని ఉద్దేశించి రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఎంతో మధురంగా, చిన్నపిల్లలు కూడా పాడుకోవడానికి వీలుగా ఉంటుంది. ఇది తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడక) సాగుతుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

16. సామగానప్రియే

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

సామగానప్రియే కామకోటినిలయే

శంకరి సుందరి సారతరలహరి

చండికే నిర్మలే కామిని మోదిని

పాహి గురుగుహజనని

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• సామగాన ప్రియే: సామవేద గానమంటే ఎంతో ఇష్టపడేదానా!

• కామకోటి నిలయే: కాంచీపురంలోని 'కామకోటి' పీఠంలో నివసించేదానా! (కామాక్షి).

• శంకరి: సుఖాన్ని, మంగళాన్ని కలిగించేదానా!

• సుందరి: అత్యంత సౌందర్యవతివైనదానా!

• సారతర లహరి: శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానమనే ప్రవాహము (లహరి) కలదానా!

• చండికే: చండికా దేవి స్వరూపిణి! (దుష్టశిక్షణ చేసే శక్తి).

• నిర్మలే: ఎటువంటి మలినము లేని స్వచ్ఛమైన దానా!

• కామిని: భక్తుల కోరికలను తీర్చే మనోహరి!

• మోదిని: ఆనందాన్ని పంచుతూ, ఆనందంగా ఉండేవారిని ఇష్టపడేదానా!

• పాహి: రక్షించుము.

• గురుగుహ జనని: గురుగుహుని (సుబ్రహ్మణ్యుని) కన్నతల్లి!

________________________________________

తాత్పర్యం 

సామవేద గాన ప్రియురాలివి, కాంచీపుర కామకోటి పీఠవాసినివైన ఓ కామాక్షీ దేవీ! నీవు సుఖాన్నిచ్చే శంకరివి, అతిలోక సుందరివి మరియు జ్ఞాన గంగవు. నిర్మలమైన మనస్సుతో, చండికా రూపంతో వెలిగే ఓ జగన్మాత! భక్తులకు ఆనందాన్ని పంచుతూ, గురుగుహుని తల్లివైన నీవు నన్ను రక్షించుము.

________________________________________

విశేషాలు:

1. సంగీత ప్రాధాన్యత: అమ్మవారిని 'సామగానప్రియే' అని సంబోధించడం వల్ల ఆమె సంగీతానికి అధిదేవత అని తెలుస్తుంది. సామవేదంలోని స్వరాలే మన సంగీతానికి మూలం.

2. క్షేత్ర నామం: 'కామకోటి నిలయే' అని అనడం ద్వారా దీక్షితుల వారు కాంచీపుర క్షేత్రాన్ని మరియు పీఠాన్ని స్మరించారు.

3. లయ: ఈ కృతిలోని పదాలు 'ప్రియే', 'నిలయే', 'సుందరి', 'లహరి' అని చక్కని అంత్యప్రాసలతో సాగుతాయి. ఇది తిశ్ర గతిలో ఉండటం వల్ల పాశ్చాత్య మెలోడీకి ఒక ఉత్సాహభరితమైన నడకను ఇస్తుంది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు కాంచీపుర క్షేత్రంలోని కామాక్షి అమ్మవారిని ఉద్దేశించి రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం "హే మాయే" చాలా విశిష్టమైనది. సాధారణంగా భగవంతుడిని స్తుతించే కృతులు ఉంటాయి, కానీ ఇందులో దీక్షితుల వారు 'మాయ'ను వెళ్ళిపోమని (నివృత్తి మార్గం), అమ్మవారిని రక్షించమని వేడుకుంటారు. ఇది తిశ్ర ఏక తాళంలో సాగుతుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

17. హే మాయే

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

హే మాయే మాం బాధితుం కా హి త్వం

కా హి త్వం యాహి యాహి

కామాక్షి కాంచీపురనాయికే

రక్షితుం ఏహి ఏహి

కామకోటీశ్వరీ కామితార్థప్రదై-

కామ్రనాథేశ్వరి పాహి పాహి

కామసంజీవిని సేవితశ్రీగురో

కౌళిని మే ముదం దేహి దేహి

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• హే మాయే: ఓ మాయా! (అజ్ఞాన స్వరూపిణి!)

• మాం బాధితుం: నన్ను బాధించడానికి.

• కా హి త్వం: అసలు నీవు ఎవరివి?

• యాహి యాహి: వెళ్ళిపో, వెళ్ళిపో (దూరంగా పో).

• కామాక్షి: ఓ కామాక్షీ దేవీ!

• కాంచీపుర నాయికే: కాంచీపురానికి రాణివైనదానా!

• రక్షితుం ఏహి ఏహి: నన్ను రక్షించడానికి రా, రా (త్వరగా రా).

• కామకోటీశ్వరీ: కామకోటి పీఠానికి అధిదేవతవైనదానా!

• కామిత-అర్థ-ప్రదే: కోరుకున్న కోరికలను తీర్చేదానా!

• ఏకామ్రనాథ-ఈశ్వరి: ఏకామ్రనాథుని (శివుని) అర్ధాంగివి!

• పాహి పాహి: రక్షించు, రక్షించు.

• కామ సంజీవిని: భక్తుల కోరికలను సజీవం చేసే (సంజీవిని వంటి) దానా!

• సేవిత శ్రీగురో: శ్రీగురువు (దీక్షితుల వారు/దక్షిణామూర్తి) చేత సేవింపబడేదానా!

• కౌళిని: కౌళ మార్గమున (ఒక రకమైన శక్తి ఉపాసన) ఆరాధింపబడేదానా!

• మే ముదం దేహి దేహి: నాకు ఆనందాన్ని ఇవ్వు, ఇవ్వు.

________________________________________

తాత్పర్యం 

"ఓ మాయా! నన్ను బాధించడానికి నీవు ఎవరివి? నా నుండి దూరంగా వెళ్ళిపో. కాంచీపుర నాయకురాలివైన ఓ కామాక్షీ దేవీ! నన్ను రక్షించడానికి త్వరగా రా. కోరిన కోరికలు తీర్చే ఓ కామకోటీశ్వరీ! ఏకామ్రనాథుని ప్రియురాలవైన నీవు నన్ను కాపాడు. భక్తులకు సంజీవిని వంటిదానా, శ్రీగురువుచే సేవింపబడేదానా! ఓ కౌళినీ, నాకు ఎల్లప్పుడూ పరమానందాన్ని ప్రసాదించు."

________________________________________

విశేషాలు:

1. మాయా నివృత్తి: ఈ కృతిలో దీక్షితుల వారు మాయను ఉద్దేశించి "కా హి త్వం" (నీవు ఎవరివి?) మరియు "యాహి యాహి" (వెళ్ళిపో) అనడం ద్వారా తనలోని అద్వైత జ్ఞానాన్ని ప్రదర్శించారు. మాయ తొలగితేనే భగవంతుని దర్శనం కలుగుతుందనేది దీని సారాంశం.

2. సంభాషణ శైలి: "ఏహి ఏహి" (రా రా), "పాహి పాహి" (రక్షించు రక్షించు), "దేహి దేహి" (ఇవ్వు ఇవ్వు) వంటి పదాల పునరుక్తి వల్ల ఈ కృతిలో ఒక రకమైన ఆతురత, భక్తి మరియు లయ కనిపిస్తాయి.

3. లయ: తిశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాట ఒక మార్చింగ్ ట్యూన్ (Marching tune) వలె చాలా ఉత్సాహంగా సాగుతుంది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు మదురై క్షేత్రంలోని మీనాక్షి అమ్మవారిని ఉద్దేశించి రచించిన మరొక సుందరమైన నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఇది. చతురశ్ర ఏక తాళంలో (4 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతి అమ్మవారి మంగళకరమైన రూపానికి వందనం చేస్తూ సాగుతుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

18. వందే మీనాక్షి

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: చతురశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

వందే మీనాక్షి త్వాం

సరసిజ వక్త్రేఽపర్ణే దుర్గే

నతసురబృందేఽసక్తే

గురుగుహపాలిని జలరుహచరణే

సుందరపాండ్యానందే మాయే

సూరిజనాధారే

సుందరరాజసహోదరి గౌరి

శుభకరి సతతమహం

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• వందే మీనాక్షి త్వాం: ఓ మీనాక్షీ దేవీ! నీకు వందనం చేస్తున్నాను.

• సరసిజ వక్త్రే: పద్మము వంటి ముఖము కలదానా!

• అపర్ణే: తపస్సు కాలంలో ఆకులను కూడా ఆహారంగా తీసుకోని దానా (పార్వతి).

• దుర్గే: దుర్గమమైన ఆపదలను తొలగించే దుర్గా స్వరూపిణి!

• నత సుర బృందే: నమస్కరించే దేవతల సమూహము కలదానా!

• అసక్తే: దేనికీ అంటుకోని నిర్గుణ స్వరూపిణి (లేదా భక్తులపై అమితమైన ఆసక్తి కలదానా).

• గురుగుహ పాలిని: గురుగుహుని (సుబ్రహ్మణ్యుని) పాలించే తల్లి!

• జలరుహ చరణే: పద్మముల వంటి పాదములు కలదానా!

• సుందర పాండ్య ఆనందే: సుందర పాండ్యుని (శివుని మదురై రూపం) ఆనందింపజేసే దానా!

• మాయే: సృష్టికి మూలమైన మాయా స్వరూపిణి!

• సూరిజన ఆధారే: పండితులకు, జ్ఞానులకు (సూరిజన) ఆధారమైన దానా!

• సుందరరాజ సహోదరి: అళగర్ కోవెలలోని సుందరరాజ పెరుమాళ్ (విష్ణువు) కు సోదరివైన దానా!

• గౌరి: బంగారు వర్ణము కల గౌరీ దేవి!

• శుభకరి: ఎల్లప్పుడూ శుభాలను కలిగించే దానా!

• సతతం అహం: నిరంతరం నేను (నిన్ను వందిస్తున్నాను).

________________________________________

తాత్పర్యం 

పద్మము వంటి ముఖము కలిగిన ఓ మీనాక్షీ దేవీ! నీకు వందనం. నీవు దుర్గవు, అపర్ణవు మరియు దేవతలందరిచే పూజింపబడేదానివి. పద్మముల వంటి పాదములు కలిగి, గురుగుహుని లాలించే ఓ తల్లి! సుందర పాండ్యుడైన పరమశివునికి ఆనందాన్ని ఇస్తూ, పండితులకు ఆశ్రయమై నిలుస్తున్నావు. సుందరరాజ పెరుమాళ్‌కు సోదరివైన ఓ గౌరీ దేవీ! శుభకారిణివైన నిన్ను నేను ఎల్లప్పుడూ స్మరిస్తున్నాను.

________________________________________

విశేషాలు:

1. క్షేత్ర సంప్రదాయం: మదురైలో మీనాక్షి అమ్మవారిని విష్ణుమూర్తి (సుందరరాజ పెరుమాళ్) సోదరిగా భావిస్తారు. అందుకే 'సుందరరాజ సహోదరి' అని దీక్షితుల వారు పేర్కొన్నారు.

2. అద్వైత సంకేతం: 'అసక్తే' (దేనికీ అంటుకోనిది) అనే పదం ద్వారా అమ్మవారు మాయకు, గుణాలకు అతీతమైన పరబ్రహ్మ స్వరూపిణి అని సూచించారు.

3. లయ: చతురశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాటలో ఒక నిలకడైన, హుందాతనంతో కూడిన నడక ఉంటుంది. 'మాయే', 'ఆధారే' వంటి పదాల ప్రాస వినడానికి చాలా బాగుంటుంది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం "పరదేవతే భవభక్తమోదిని", రూపక తాళంలో (6 మాత్రలు - 2+4) సాగుతుంది. మిగిలిన నోట్టు స్వరాలు ఎక్కువగా ఏక తాళంలో ఉండగా, ఇది రూపక తాళంలో ఉండటం వల్ల దీని నడకలో ఒక ప్రత్యేకమైన లయ కనిపిస్తుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

19. పరదేవతే భవభక్తమోదిని

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: రూపకం

సాహిత్యం:

పరదేవతే భవభక్తమోదిని పాహి మాం పాలిని

హంసిని కరుణాకరి కమలాక్షి సుందరి కామిని

కౌళిని శంకరి పరిశుద్ధచిత్తరంజని మాలిని

పాదపంకేరుహపద్మిని గురుశిశ్యరూపధారిణి

కోమళాకారిణి మంత్రిణి యోగిని శ్రీ

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• పరదేవతే: సర్వోత్కృష్టమైన దేవతవైనదానా!

• భవ భక్త మోదిని: సంసార బంధాలలో ఉన్న భక్తులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేదానా!

• పాహి మాం: నన్ను రక్షించుము.

• పాలిని: లోకాలను పరిపాలించేదానా!

• హంసిని: హంస వాహనము కలదానా (లేదా పరమహంసల హృదయాలలో ఉండేవానిని).

• కరుణాకరి: దయను కురిపించేదానా!

• కమలాక్షి: పద్మముల వంటి కన్నులు కలదానా!

• సుందరి: అతిలోక సౌందర్యవతి!

• కామిని: భక్తుల కోరికలను మన్నించే మనోహరి!

• కౌళిని: కౌళ మార్గమున ఆరాధింపబడే శక్తి స్వరూపిణి!

• శంకరి: శుభాలను కలిగించేదానా!

• పరిశుద్ధ చిత్త రంజని: పవిత్రమైన మనస్సు కలవారిని రంజింపజేసేదానా!

• మాలిని: మంత్ర శాస్త్రంలోని 'మాలిని' అక్షర రూపానివి (లేదా పూలమాలలు ధరించిన దానా!).

• పాద పంకేరుహ పద్మిని: పద్మము వంటి పాదములు కలిగి, పద్మములలో నివసించేదానా!

• గురు శిష్య రూప ధారిణి: గురువుగా, శిష్యుడిగా కూడా నీవే రూపం దాల్చినదానా!

• కోమళాకారిణి: మృదువైన, సుందరమైన ఆకారం కలదానా!

• మంత్రిణి: శ్యామలా దేవి (మంత్రిణి) స్వరూపిణి!

• యోగిని: యోగీశ్వరివైన దానా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

ఓ పరదేవతా! లోకాలను పాలించే జననీ, నన్ను రక్షించుము. నీవు భక్తుల పాలిట ఆనందదాయినీ, దయామయివి. పద్మనేత్రాలతో, అతి సుందర రూపంతో ప్రకాశించే ఓ శాంభవీ! పవిత్రమైన మనస్సు కలిగిన వారి హృదయాలలో నీవు కొలువై ఉంటావు. గురువుగా జ్ఞానాన్ని బోధించేది, శిష్యుడిగా ఆ జ్ఞానాన్ని స్వీకరించేది కూడా నీవే. మంత్ర స్వరూపిణివి, యోగినివి అయిన నీకు నమస్కారం.

________________________________________

విశేషాలు:

1. తాళం విశిష్టత: రూపక తాళం (సాధారణంగా 3 మాత్రల దరువుగా వినిపిస్తుంది) లో ఉండటం వల్ల ఈ కృతికి ఒక రకమైన 'స్వింగ్' (Swing) నడక వస్తుంది.

2. అద్వైత రహస్యం: 'గురు శిష్య రూప ధారిణి' అనే పదం చాలా గొప్పది. బోధించే గురువు, వినే శిష్యుడు ఇద్దరూ ఆ పరమాత్మ స్వరూపాలే అని దీక్షితుల వారు ఇక్కడ సూచించారు.

3. శ్రీ విద్య: ఈ కృతిలో 'మంత్రిణి', 'కౌళిని', 'మాలిని' వంటి పదాలు వాడటం ద్వారా ఇది లలితా సహస్రనామ వైభవాన్ని, శ్రీవిద్యా ఉపాసనను గుర్తుచేస్తుంది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం "సదాశివజాయే", చతురశ్ర ఏక తాళంలో (4 మాత్రల నడక) సాగుతుంది. ఇది శ్రీవిద్యా ఉపాసనలో అత్యంత ముఖ్యమైన లలితా త్రిపురసుందరి అమ్మవారిని ఉద్దేశించి రచించినది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

20. సదాశివజాయే

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: చతురశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

సదాశివజాయే విజయే

సరసిజపదయుగళే సకళే

వదనకరాంభోజే తారయ శివవామాంకే

వరకరవిధృతశుకే

సదయే గురుగుహసేవితే

శశిశేఖరసంభావితే

సుధార్ణవమధ్యగతేఽతిలలితే

శుభకరసురనుతమురహరముదితే

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• సదాశివ జాయే: సదాశివుని భార్యవైనదానా! (జాయ అంటే భార్య).

• విజయే: సర్వత్రా విజయాన్ని సాధించేదానా!

• సరసిజ పద యుగళే: పద్మముల వంటి పాద ద్వయము కలదానా!

• సకళే: సమస్త కళలు (లేదా రూపాలు) నీవే అయినదానా!

• వదన కర అంభోజే: ముఖము, హస్తములు పద్మముల్లా ప్రకాశించేదానా!

• తారయ: (సంసార సాగరం నుండి) నన్ను తరింపజేయుము.

• శివ వామాంకే: శివుని ఎడమ తొడపై (వామాంకం) ఆసీనురాలవైన దానా!

• వర కర విధృత శుకే: శ్రేష్ఠమైన హస్తమున చిలుకను (శుకము) ధరించినదానా!

• సదయే: దయతో కూడినదానా!

• గురుగుహ సేవితే: గురుగుహుని (సుబ్రహ్మణ్యుని) చేత సేవింపబడేదానా!

• శశిశేఖర సంభావితే: చంద్రుడిని ధరించిన శివునిచే గౌరవింపబడేదానా!

• సుధార్ణవ మధ్య గతే: అమృత సముద్రము (సుధా-అర్ణవం) మధ్యలో నివసించేదానా!

• అతి లలితే: మిక్కిలి సుకుమారమైన, అందమైన లలితా దేవివి!

• శుభకర: మంగళములను చేకూర్చేదానా!

• సుర నుత: దేవతలచే స్తుతింపబడేదానా!

• మురహర ముదితే: విష్ణుమూర్తికి (మురహర) సంతోషాన్ని కలిగించేదానా (లేదా ఆయన సోదరిగా ఆయనను ఆనందింపజేసేదానా).

________________________________________

తాత్పర్యం 

సదాశివుని అర్ధాంగివి, విజయ స్వరూపిణివి అయిన ఓ త్రిపురసుందరీ! నీ ముఖము, హస్తములు, పాదములు పద్మముల్లా అతి సుందరంగా ఉన్నాయి. శివుని ఎడమ తొడపై కూర్చుని, చేతిలో చిలుకను ధరించి దర్శనమిచ్చే ఓ కరుణామయీ! నన్ను ఈ సంసార బంధాల నుండి తరింపజేయుము. అమృత సముద్రం మధ్యలో నివసిస్తూ, దేవతలందరిచే పూజింపబడే ఓ లలితా దేవీ, నీకు వందనం.

________________________________________

విశేషాలు:

1. శ్రీ చక్ర వర్ణన: 'సుధార్ణవ మధ్యగతే' అనే పదం లలితా సహస్రనామాల్లోని "సుధాసాగర మధ్యస్థా" అనే నామాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. ఇది అమ్మవారి నివాసమైన మణిద్వీపాన్ని సూచిస్తుంది.

2. రూప వర్ణన: అమ్మవారి చేతిలోని చిలుక (జ్ఞానానికి చిహ్నం) మరియు ఆమె శివుని వామాంకంలో ఉండటం (శక్తి-శివుల ఐక్యం) ఈ కృతిలో అందంగా చిత్రించారు.

3. లయ: చతురశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాటలో ఒక గంభీరమైన 'మెలోడీ' ఉంటుంది. 'జాయే', 'విజయే', 'సకళే' వంటి అంత్యప్రాసలు వినడానికి ఎంతో ఇంపుగా ఉంటాయి.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు దుర్గా దేవిని ఉద్దేశించి రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఎంతో శక్తివంతమైనది, సరళమైనది. ఇది చతురశ్ర ఏక తాళంలో (4 మాత్రల నడక) సాగుతూ, అమ్మవారి రక్షణను వేడుకుంటుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

21. పాహి దుర్గే

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: చతురశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

పాహి దుర్గే భక్తం తే

పద్మకరే విజయచిచ్ఛక్తే

ఏహి దేహి సర్వజ్ఞే యతినుత

గణపతి గురుగుహజనని మాం

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• పాహి దుర్గే: ఓ దుర్గా దేవీ! రక్షించుము.

• భక్తం తే: నీ భక్తుడనైన నన్ను.

• పద్మకరే: పద్మము వంటి హస్తములు కలదానా!

• విజయ చిచ్ఛక్తే: విజయమును ప్రసాదించే జ్ఞాన స్వరూపిణి (చిత్ + శక్తి).

• ఏహి: (నన్ను అనుగ్రహించడానికి) రా!

• దేహి: (కోరిన వరములను) ఇవ్వు.

• సర్వజ్ఞే: సమస్తము తెలిసిన జ్ఞానమూర్తివైన దానా!

• యతి నుత: యతులచేత (మునులచేత) కొనియాడబడేదానా!

• గణపతి గురుగుహ జనని: వినాయకుడికి, కుమారస్వామికి (గురుగుహ) తల్లివైనదానా!

• మాం: నన్ను.

________________________________________

తాత్పర్యం 

ఓ దుర్గా దేవీ! నీ భక్తుడనైన నన్ను రక్షించుము. పద్మము వంటి హస్తములతో, విజయమును ప్రసాదించే జ్ఞాన శక్తివి నీవు. సర్వజ్ఞురాలివైన ఓ తల్లి, మునులు నిన్ను నిరంతరం స్తుతిస్తారు. గణపతికి, గురుగుహునికి తల్లివైన నీవు త్వరగా వచ్చి నన్ను నీ కరుణతో ఆదుకో.

________________________________________

విశేషాలు:

1. జ్ఞాన శక్తి: 'చిచ్ఛక్తి' (Chit-Shakti) అనే పదం ద్వారా దుర్గా దేవిని కేవలం యుద్ధ వీరత్వానికే కాకుండా, ఆత్మజ్ఞానానికి కూడా అధిదేవతగా దీక్షితుల వారు ఇక్కడ అభివర్ణించారు.

2. లయ: చతురశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాటలో ఒక విధమైన ధైర్యం, స్థిరత్వం (Bold and steady movement) కనిపిస్తాయి.

3. కుటుంబం: 'గణపతి గురుగుహ జనని' అని సంబోధించడం ద్వారా ఆమె పార్వతీ స్వరూపిణి అని, శివ కుటుంబానికి మూలమని స్మరించారు.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు మహాలక్ష్మి అమ్మవారిని ఉద్దేశించి రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఎంతో శోభాయమానంగా ఉంటుంది. తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతి సంపదను, మంగళాన్ని ప్రసాదించే వరలక్ష్మిని కొనియాడుతుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

22. మాయే చిత్కలే

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

మాయే చిత్కలే జయ రమే మంగళకర -

రంగరమణి మారజనని విష్ణుజాయే

దేహి శ్రియం అబ్జమాలిని దృశ్యవిశ్వవిలాసే

ఏహి వరలక్ష్మి సుందరి దీప్యమాన -

పాదతలే పద్మే దివ్యతేజోమయి రక్ష మాం

రంజని దేవతాపూజిత శ్రీ గురుగుహే

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• మాయే: సృష్టికి కారణమైన మాయా స్వరూపిణి!

• చిత్కలే: జ్ఞానకళా స్వరూపిణి!

• జయ రమే: విజయమును కలిగించే రమాదేవికి (లక్ష్మికి) జయము!

• మంగళకర: మంగళములను చేకూర్చేదానా!

• రంగరమణి: శ్రీరంగనాథుని మనోహరిణి!

• మార జనని: మన్మథునికి (మార) తల్లివైనదానా!

• విష్ణు జాయే: విష్ణుమూర్తి ధర్మపత్ని!

• దేహి శ్రియం: నాకు సంపదను (శ్రియం) ప్రసాదించుము.

• అబ్జ మాలిని: పద్మమాలలను ధరించినదానా!

• దృశ్య విశ్వ విలాసే: కనిపించే ఈ విశ్వమంతా నీ లీలా విలాసమే!

• ఏహి వరలక్ష్మి: ఓ వరలక్ష్మీ దేవీ, రా!

• సుందరి: అతిలోక సుందరి!

• దీప్యమాన పాదతలే: ప్రకాశించే పాదపద్మములు కలదానా!

• పద్మే: పద్మమున నివసించేదానా!

• దివ్య తేజోమయి: దివ్యమైన కాంతితో వెలిగిపోయేదానా!

• రక్ష మాం: నన్ను రక్షించుము.

• రంజని: అందరినీ రంజింపజేసేదానా!

• దేవతా పూజిత: దేవతలచే పూజింపబడేదానా!

• శ్రీ గురుగుహే: గురుగుహుని (సుబ్రహ్మణ్యుని) హృదయంలో కొలువై ఉన్నదానా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

జ్ఞానకళా స్వరూపిణివి, మంగళదాయకివి అయిన ఓ రమాదేవీ! నీకు జయము. శ్రీరంగనాథుని ప్రియురాలివి, మన్మథుని తల్లివి, విష్ణుపత్నివి అయిన నీవు నాకు సంపదలను అనుగ్రహించు. పద్మమాలలు ధరించి, ఈ దృశ్య విశ్వమంతా నీ విలాసంగా మలచుకున్న ఓ వరలక్ష్మీ! నీ ప్రకాశవంతమైన దివ్య పాదాలతో వచ్చి నన్ను రక్షించుము. దేవతలచే పూజింపబడే ఓ తేజోమయీ, నీకు వందనం.

________________________________________

విశేషాలు:

1. లక్ష్మీ స్వరూపం: విష్ణువు భార్యగా (విష్ణుజాయే), మన్మథుని తల్లిగా (మారజనని) లక్ష్మీదేవి యొక్క పురాణ సంబంధాలను దీక్షితుల వారు ఇందులో పేర్కొన్నారు.

2. విశ్వ విలాసం: 'దృశ్య విశ్వ విలాసే' అని అనడం ద్వారా, ఈ భౌతిక ప్రపంచంలోని ఐశ్వర్యం, అందం అంతా లక్ష్మీకటాక్షమే అని చాటిచెప్పారు.

3. లయ: తిశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాటలో ఒక ఉత్సాహభరితమైన నడక (waltz-like rhythm) ఉంటుంది. ఇది వరలక్ష్మీ వ్రతం వంటి పండుగ సమయాల్లో పాడుకోవడానికి ఎంతో అనువుగా ఉంటుంది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు చదువుల తల్లి అయిన సరస్వతీ దేవిని ఉద్దేశించి రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఎంతో ప్రశాంతంగా, మనోహరంగా ఉంటుంది. ఇది చతురశ్ర ఏక తాళంలో (4 మాత్రల నడక) సాగుతూ, విద్యార్థులకు మరియు సంగీత సాధకులకు ఎంతో మేలు చేసే కృతి.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

23. వాగ్దేవి మామవ

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: చతురశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

వాగ్దేవి మామవ కల్యాణీ

వాణి బ్రహ్మాణి సుతామ్రోష్ఠి

వనజవదన గురుగుహమహితే

దేవసురపతి వినుత విధివిహితే

వర్ణమయి విలసిత పదకమలే

వరమధురకవిజనముదితహృదయే

వక్త్రాబ్జే నిత్యం మే వరదే

వ్యాససనకశుకమునిగణముదితే

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• వాగ్దేవి: వాక్కుకు అధిదేవతవైన దానా!

• మాం అవ: నన్ను రక్షించుము (మామవ).

• కల్యాణీ: మంగళప్రదమైన దానా!

• వాణి: వీణాపాణివైన సరస్వతీ!

• బ్రహ్మాణి: బ్రహ్మదేవుని పత్ని!

• సుతామ్ర ఓష్ఠి: ఎర్రని చిగురుటాకు వంటి పెదవులు కలదానా!

• వనజ వదన: పద్మము (వనజ) వంటి ముఖము కలదానా!

• గురుగుహ మహితే: గురుగుహునిచే (సుబ్రహ్మణ్యునిచే) కొనియాడబడేదానా!

• దేవ సురపతి వినుత: దేవతలకు రాజువైన ఇంద్రునిచే స్తుతింపబడేదానా!

• విధి విహితే: బ్రహ్మదేవుని (విధి) నిర్దేశానుసారం సృష్టి కార్యంలో తోడ్పడేదానా!

• వర్ణమయి: అక్షర రూపానివి (అ నుండి క్ష వరకు గల వర్ణమాలవు నీవే).

• విలసిత పద కమలే: ప్రకాశించే పద్మముల వంటి పాదములు కలదానా!

• వర మధుర కవిజన ముదిత హృదయే: శ్రేష్ఠులైన, మధురమైన కవుల హృదయాలను రంజింపజేసేదానా!

• వక్త్రాబ్జే నిత్యం మే: నా ముఖ పద్మమున (వక్త్రాబ్జే) ఎల్లప్పుడూ.

• వరదే: వరాలను ఇచ్చేదానా! (నివసించుము).

• వ్యాస సనక శుక మునిగణ ముదితే: వ్యాసుడు, సనకుడు, శుకుడు వంటి మునుల సమూహాన్ని ఆనందింపజేసేదానా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

వాక్కుకు అధిదేవతవు, మంగళప్రదమైన దానివి అయిన ఓ సరస్వతీ దేవీ! నన్ను రక్షించుము. బ్రహ్మదేవుని అర్ధాంగివి, ఎర్రని పెదవులతో, పద్మము వంటి ముఖముతో ప్రకాశించే ఓ తల్లి! అక్షర స్వరూపిణివైన నీవు గొప్ప కవుల హృదయాల్లో నివసిస్తావు. వ్యాస, శుకాది మహర్షులు నిన్ను నిరంతరం ధ్యానిస్తారు. ఓ వరదాయినీ! నా జిహ్వపై (ముందు భాగమున) నీవు నిత్యం కొలువై ఉండి, నాకు విద్యాబుద్ధులను ప్రసాదించుము.

________________________________________

విశేషాలు:

1. అక్షర రూపం: 'వర్ణమయి' అని అనడం ద్వారా సంగీతంలోని స్వరాలు, భాషలోని అక్షరాలు అన్నీ ఆమె స్వరూపమేనని దీక్షితుల వారు చెప్పారు.

2. ప్రార్థన: 'వక్త్రాబ్జే నిత్యం మే' (నా నోటిలో/ముఖంలో ఎల్లప్పుడూ ఉండు) అనే ప్రార్థన విద్యార్థులకు చాలా ముఖ్యం. దీనిని స్మరించడం వల్ల వాక్శుద్ధి కలుగుతుందని నమ్మకం.

3. లయ: చతురశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాట ఒక లయబద్ధమైన ప్రవాహంలా సాగుతుంది. 'వాగ్దేవి', 'వదన', 'వర్ణమయి', 'వక్త్రాబ్జే' అని 'వ' కార ప్రాసతో ఈ కీర్తన ఎంతో అందంగా రూపొందించబడింది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు శ్రీరామచంద్రమూర్తిని ఉద్దేశించి రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఎంతో మనోహరంగా, భక్తిరసభరితంగా ఉంటుంది. చతురశ్ర ఏక తాళంలో (4 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతిలో రాముని సౌందర్యం, పరాక్రమం మరియు కరుణ వర్ణించబడ్డాయి.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

24. రామచంద్రం

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: చతురశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

రామచంద్రం రాజీవాక్షం

శ్యామళాంగం శాశ్వతకీర్తిం

కోమళహస్తం కోసలరాజం

మామకహృత్కమలాగారం

మారుతియుక్తం ధీమంతం

మానితభక్తం శ్రీమంతం

కౌమారవరం గురుగుహమిత్రం

కారుణ్యనిధిం దశరథపుత్రం

భూమిసుతాపం భూపతిరూపం

కోమళపల్లవపాదం మోదం

కామగురుం సీతారామం

కౌస్తుభభూషం వందేఽహం

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• రామచంద్రం: చంద్రుని వంటి ఆహ్లాదాన్నిచ్చే రాముడిని.

• రాజీవాక్షం: పద్మముల వంటి కన్నులు కలవానిని.

• శ్యామళాంగం: నీలమేఘ శ్యామల వర్ణము కల దేహము కలవానిని.

• శాశ్వత కీర్తిం: ఎన్నటికీ చెరగని కీర్తి ప్రతిష్ఠలు కలవానిని.

• కోమళ హస్తం: మృదువైన హస్తములు కలవానిని.

• కోసల రాజం: కోసల దేశానికి రాజువైనవానిని.

• మామక హృత్కమల ఆగారం: నా హృదయమనే పద్మములో నివసించేవానిని.

• మారుతి యుక్తం: హనుమంతునితో (మారుతి) కూడి ఉన్నవానిని.

• ధీమంతం: గొప్ప బుద్ధిమంతుడిని.

• మానిత భక్తం: భక్తులచే గౌరవింపబడేవానిని.

• శ్రీమంతం: సకల ఐశ్వర్యవంతుడిని.

• కౌమార వరం: యవ్వనంలోనే శ్రేష్ఠుడైనవానిని.

• గురుగుహ మిత్రం: గురుగుహునికి (సుబ్రహ్మణ్యునికి) మిత్రుడైనవానిని.

• కారుణ్యనిధిం: దయా సముద్రుడిని.

• దశరథ పుత్రం: దశరథ మహారాజు కుమారుడిని.

• భూమిసుతాపం: భూమి పుత్రికయైన సీతమ్మకు భర్తవైనవానిని (భూమిసుతా పతి).

• భూపతి రూపం: చక్రవర్తి రూపము కలవానిని.

• కోమళ పల్లవ పాదం: చిగురుటాకుల వంటి మెత్తని పాదములు కలవానిని.

• మోదం: ఆనంద స్వరూపుడిని.

• కామ గురుం: మన్మథునికే తండ్రివైనవానిని (విష్ణు స్వరూపం).

• సీతారామం: సీతమ్మతో కూడిన రాముడిని.

• కౌస్తుభ భూషం: కౌస్తుభ మణిని ఆభరణంగా ధరించినవానిని.

• వందేహం: నేను వందిస్తున్నాను (వందే + అహం).

________________________________________

తాత్పర్యం 

పద్మనేత్రుడు, నీలమేఘ శ్యామలుడు, కోసల రాజ్యాధిపతి అయిన శ్రీరామచంద్రుని నేను వందిస్తున్నాను. నా హృదయ పద్మములో కొలువై ఉన్న ఆ స్వామి, హనుమంతునితో కూడి, భక్తుల పాలిట కల్పవృక్షమై ప్రకాశిస్తున్నాడు. దశరథుని కుమారుడు, సీతమ్మ ప్రాణనాథుడు, కారుణ్యనిధి అయిన ఆ శ్రీమన్నారాయణ స్వరూపుడిని నేను నిరంతరం ధ్యానిస్తున్నాను.

________________________________________

విశేషాలు:

1. నామ వైభవం: 'రామచంద్రం' అని సంబోధించడం వల్ల రాముని శాంత స్వభావం, ముఖవర్చస్సు చంద్రునితో పోల్చబడ్డాయి.

2. అలంకారం: ఈ కృతిలో 'మ' కార ప్రాస (రామచంద్రం, శ్యామళాంగం, కోమళ, మామక, మారుతి, మానిత, శ్రీమంతం...) వినడానికి ఎంతో ఇంపుగా, లయబద్ధంగా ఉంటుంది.

3. వైష్ణవ తత్వం: 'కౌస్తుభ భూషం', 'కామగురుం' (మన్మథుని తండ్రి) అని అనడం ద్వారా రాముడు సాక్షాత్తు ఆ శ్రీమహావిష్ణువే అని దీక్షితుల వారు చాటిచెప్పారు.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు శ్రీరామచంద్రమూర్తిని ఉద్దేశించి రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఎంతో ఉత్సాహంగా, లయబద్ధంగా సాగుతుంది. ఇది తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడక) ఉండటం వల్ల ఒక రకమైన 'మార్చింగ్' బాణీని కలిగి ఉంటుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

25. రామ జనార్దన

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

రామ జనార్దన రావణమర్దన

రామానుజాగ్రజ రాజవిభో

పామరమోచన పంకజలోచన

భక్తజనప్రియ పాలయ మాం

భూమిజానాయక భుక్తిప్రదాయక

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• రామ: మనోహరమైన రాముడా!

• జనార్దన: జనుల (భక్తుల) కష్టాలను తీర్చేవాడా! (విష్ణు స్వరూపం).

• రావణ మర్దన: రావణాసురుని అణచివేసినవాడా!

• రామానుజ అగ్రజ: లక్ష్మణునికి (రామానుజుడు) అన్నవైనవాడా! (అగ్రజుడు).

• రాజ విభో: రాజులకు రాజువైన ఓ ప్రభువా!

• పామర మోచన: అజ్ఞానులైన సామాన్య జనులకు మోక్షాన్ని ఇచ్చేవాడా!

• పంకజ లోచన: పద్మముల వంటి కన్నులు కలవాడా!

• భక్తజన ప్రియ: భక్తులంటే ఎంతో ఇష్టమున్నవాడా!

• పాలయ మాం: నన్ను రక్షించుము.

• భూమిజా నాయక: భూమి పుత్రికయైన సీతమ్మకు భర్తవైనవాడా!

• భుక్తి ప్రదాయక: ఆహారాన్ని, జీవనోపాధిని (ఐహిక సంపదలను) అనుగ్రహించేవాడా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

ఓ రామచంద్రా! నీవు భక్తుల కష్టాలను తీర్చే జనార్దనుడివి మరియు రావణాసురుని సంహరించిన వీరుడివి. లక్ష్మణునికి అన్నవు, లోకానికి ప్రభువువైన ఓ రామా! పద్మముల వంటి కన్నులతో ప్రకాశించే నీవు, అజ్ఞాన బంధాల నుండి మమ్మల్ని విముక్తులను చేస్తావు. సీతమ్మ నాథుడవై, భక్తులకు ఇహపర సుఖాలను ప్రసాదించే ఓ దయామయా, నన్ను రక్షించుము.

________________________________________

విశేషాలు:

1. శబ్దాలంకారం: ఈ కృతిలో 'రా' మరియు 'న' అక్షరాల ప్రాస (రామ, జనార్దన, రావణ, మర్దన, రామానుజ, రాజ...) వినడానికి చాలా బాగుంటుంది.

2. లయ: తిశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాట చిన్నపిల్లలు బృందంగా పాడుకోవడానికి (Group singing) ఎంతో అనువుగా ఉంటుంది.

3. సంబోధన: 'రామానుజ అగ్రజ' అని అనడం ద్వారా రాముని సోదర వాత్సల్యాన్ని, 'పామర మోచన' అని అనడం ద్వారా ఆయన అందరికీ అందుబాటులో ఉండే దైవమని దీక్షితుల వారు చాటిచెప్పారు.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు శ్రీరామచంద్రమూర్తిని ఉద్దేశించి రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఎంతో భక్తిరసభరితంగా ఉంటుంది. తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతిలో రాముని దివ్య నామాలను, సౌందర్యాన్ని ఎంతో చక్కగా వర్ణించారు.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

26. దాశరథే

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

దాశరథే దీనబంధో

దానవభీకర దామోదర

కేశవ మామవ సీతాధవ

కేయూరహార రఘువీర

కోమళపాదాబ్జ కోదండరామ

శ్యామళవిగ్రహ సంపూర్ణకామ

నామకీర్తనే సదా మోద

నారదవీణాహ్లాదాహ్లాద

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• దాశరథే: దశరథుని కుమారుడా! (దాశరథి).

• దీన బంధో: దీనులకు, పేదలకు చుట్టము వంటివాడా!

• దానవ భీకర: రాక్షసులకు భయం కలిగించేవాడా!

• దామోదర: ఉదరమున తాడు (కట్టు) కలవాడా! (శ్రీకృష్ణ స్వరూపం/విష్ణువు).

• కేశవ: కేశవుడా! (అందమైన జుట్టు కలవాడా లేదా కేశి అనే రాక్షసుని సంహరించినవాడా).

• మామవ: నన్ను రక్షించుము (మాం + అవ).

• సీతాధవ: సీతమ్మకు భర్తవైనవాడా! (ధవ అంటే భర్త).

• కేయూర హార: భుజకీర్తులు (కేయూర), హారములను అలంకరించుకున్నవాడా!

• రఘువీర: రఘువంశపు వీరుడా!

• కోమళ పాదాబ్జ: పద్మము వంటి మృదువైన పాదములు కలవాడా!

• కోదండ రామ: కోదండము అనే విల్లును ధరించిన రాముడా!

• శ్యామళ విగ్రహ: నీలమేఘ వర్ణము కలిగిన దేహము కలవాడా!

• సంపూర్ణ కామ: సకల కోరికలు సిద్ధించినవాడా (ఆత్మారాముడు).

• నామ కీర్తనే సదా మోద: నీ నామ సంకీర్తనలో ఎల్లప్పుడూ ఆనందించేవాడా!

• నారద వీణా ఆహ్లాద ఆహ్లాద: నారదుని వీణా నాదానికి అమితమైన ఆనందాన్ని పొందేవానిలో శ్రేష్ఠుడా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

దశరథుని కుమారుడా, దీనులకు ఆశ్రయమైన ఓ రామా! రావణాది రాక్షసులకు భయంకరుడివైన నీవు, సీతమ్మ ప్రాణనాథుడివి. భుజకీర్తులు, హారములతో శోభిల్లే ఓ రఘువీరా! కోదండమును ధరించి, నీలమేఘ ఛాయతో ప్రకాశించే ఓ సంపూర్ణమూర్తీ! నారద మహర్షి తన వీణపై చేసే నీ నామ సంకీర్తనకు నీవు ఎంతో ఆనందిస్తావు. అటువంటి ఓ దయామయా, నన్ను రక్షించుము.

________________________________________

విశేషాలు:

1. విష్ణు సహస్ర నామాలు: ఇందులో 'దామోదర', 'కేశవ' వంటి పదాలను వాడటం ద్వారా రాముడు విష్ణు స్వరూపమని దీక్షితుల వారు మళ్ళీ గుర్తుచేశారు.

2. సంగీత ప్రశంస: 'నారద వీణా ఆహ్లాద' అని అనడం ద్వారా భగవంతుడు సంగీత ప్రియుడని, ముఖ్యంగా భక్తితో కూడిన గానానికి ఆయన వశుడవుతాడని సూచించారు.

3. లయ: ఈ కృతిలో 'ద' మరియు 'క' అక్షరాల ప్రాస (దాశరథే, దానవ, దామోదర, కేశవ, కేయూర, కోమళ, కోదండ...) వినడానికి చాలా ఇంపుగా ఉంటుంది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు శ్రీరామచంద్రమూర్తిని ఉద్దేశించి రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం "పాహి మాం జానకీవల్లభ", ఎంతో ఆర్తితో కూడిన ప్రార్థనగా సాగుతుంది. ఇది తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడక) ఉండి, భక్తులకు అభయాన్నిచ్చే రాముని వైభవాన్ని చాటుతుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

27. పాహి మాం జానకీవల్లభ

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

పాహి మాం జానకీవల్లభ శ్రీహరే

భారతీశప్రియానంద మూర్తే

దేహీ మే సంపదం దీనచింతామణే

దేవదేవోత్తమానంతకీర్తే

ఏహి కాకుత్స్థ కోదండహస్త

ఈప్సితార్థప్రదాహ్లాదచిత్త

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• పాహి మాం: నన్ను రక్షించుము.

• జానకీ వల్లభ: జానకి (సీతమ్మ) ప్రాణనాథుడా!

• శ్రీహరే: సకల పాపాలను హరించే శ్రీహరీ!

• భారతీశ ప్రియ: బ్రహ్మదేవునికి (భారతీశ - సరస్వతి భర్త) అత్యంత ప్రియమైనవాడా!

• ఆనంద మూర్తే: ఆనందమే రూపంగా కలవాడా!

• దేహీ మే సంపదం: నాకు (అధ్యాత్మిక/భౌతిక) సంపదను ప్రసాదించుము.

• దీన చింతామణే: దీనుల పాలిట కోరినవి ఇచ్చే చింతామణి వంటివాడా!

• దేవదేవ ఉత్తమ: దేవతలకు దేవుడవు, పురుషోత్తముడివైనవాడా!

• అనంత కీర్తే: అంతులేని కీర్తి ప్రతిష్ఠలు కలవాడా!

• ఏహి కాకుత్స్థ: కకుత్స్థ వంశీయుడవైన ఓ రామా, రా!

• కోదండ హస్త: చేతిలో కోదండము అనే విల్లును ధరించినవాడా!

• ఈప్సితార్థ ప్రద: కోరుకున్న కోరికలను (ఈప్సితార్థములను) తీర్చేవాడా!

• ఆహ్లాద చిత్త: ప్రసన్నమైన, ఆహ్లాదకరమైన మనస్సు కలవాడా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

సీతమ్మ ప్రాణనాథుడవైన ఓ శ్రీహరీ! నన్ను రక్షించుము. బ్రహ్మదేవునికి ప్రియమైనవాడివి, ఆనంద స్వరూపుడివి అయిన నీవు, దీనుల పాలిట చింతామణి వంటివాడవు. అనంతమైన కీర్తి కలిగిన ఓ దేవాదిదేవా! నాకు సకల సంపదలను అనుగ్రహించు. కోదండమును చేబూని, ప్రసన్న చిత్తంతో భక్తుల కోరికలు తీర్చే ఓ కాకుత్స్థ వంశ తిలకమా, నాపై కరుణ చూపించు.

________________________________________

విశేషాలు:

1. వంశ వైభవం: 'కాకుత్స్థ' అని సంబోధించడం ద్వారా రాముని సూర్యవంశ మూలాలను దీక్షితుల వారు గుర్తుచేశారు.

2. దీన రక్షణ: 'దీన చింతామణే' అనే పదం భగవంతుడు సామాన్యుల పట్ల చూపే వాత్సల్యాన్ని సూచిస్తుంది. చింతామణి రత్నం ఎలాగైతే అడిగినది ఇస్తుందో, రాముడు కూడా భక్తుల కోరికలు తీరుస్తాడని దీని భావం.

3. లయ: తిశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాట ఒక లయబద్ధమైన 'వాల్ట్జ్' (Waltz) నడకలో సాగుతుంది. 'జానకీవల్లభ', 'ఆనందమూర్తే', 'అనంతకీర్తే' వంటి పదాలలోని అంత్యప్రాసలు వినడానికి ఎంతో బాగుంటాయి.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు శ్రీరామచంద్రమూర్తిని ఉద్దేశించి రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఎంతో ఆర్తితో, భక్తితో సాగుతుంది. తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతి భగవంతుని కరుణను, భక్త రక్షణను వేడుకుంటుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

28. దీనబంధో

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

దీనబంధో దయాసింధో సుధీమణే

మే ముదం దేహి సదా దేహి

జానకీనాయకాంభోజానన

సాధుసంరక్షణాపాంగాఖిల -

దేవతాసార్వభౌమాదివంద్య

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• దీన బంధో: దీనులకు (కష్టాల్లో ఉన్నవారికి) చుట్టము వంటివాడా!

• దయా సింధో: దయకు సముద్రము వంటివాడా!

• సుధీమణే: గొప్ప బుద్ధిమంతులలో మణి వంటివాడా! (జ్ఞానమూర్తి).

• మే ముదం దేహి: నాకు (మే) ఆనందాన్ని (ముదం) ప్రసాదించుము (దేహి).

• సదా దేహి: ఎల్లప్పుడూ ఇవ్వు.

• జానకీ నాయక: జానకి (సీతమ్మ) కు నాయకుడవైనవాడా!

• అంభోజ ఆనన: పద్మము (అంభోజ) వంటి ముఖము (ఆనన) కలవాడా!

• సాధు సంరక్షణ: సజ్జనులను (సాధువులను) కాపాడేవాడా!

• అపాంగ: కటాక్ష వీక్షణము కలవాడా! (కంటిచూపుతోనే రక్షించేవాడా).

• అఖిల దేవతా సార్వభౌమ: సమస్త దేవతలకు చక్రవర్తివైనవాడా!

• ఆది వంద్య: బ్రహ్మాది దేవతలచే వందింపబడేవాడా! (మొదటిగా పూజింపబడేవాడా).

________________________________________

తాత్పర్యం 

ఓ దయాసముద్రా! దీనుల పాలిట బంధువువైన ఓ రామచంద్రా! నీవు జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడవు. సీతమ్మ ప్రాణనాథుడవైన నీ ముఖము పద్మములా ప్రకాశిస్తోంది. నీ కంటిచూపుతోనే సాధువులను రక్షించే ఓ దేవతా సార్వభౌమా! బ్రహ్మాది దేవతలచే పూజింపబడే నీవు నాకు ఎల్లప్పుడూ పరమానందాన్ని ప్రసాదించుము.

________________________________________

విశేషాలు:

1. కరుణా రసం: 'దయాసింధో' మరియు 'దీనబంధో' అనే పదాలు రాముని కరుణా గుణాన్ని ఎత్తిచూపుతాయి. రామాయణంలో రాముడు శరణు కోరిన వారెవరినైనా (విభీషణుడు, సుగ్రీవుడు) ఆదరించిన తీరును ఇది స్మరింపజేస్తుంది.

2. అంభోజానన: 'అంభోజ' అంటే పద్మం. రాముని ముఖ వర్చస్సును పద్మంతో పోల్చడం దీక్షితుల వారి కృతుల్లో తరచుగా కనిపిస్తుంది.

3. లయ: తిశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాట ఒక లయబద్ధమైన ఉయ్యాల నడకలా (Rhythmic swing) సాగుతుంది. 'సుధీమణే', 'సదా దేహి' వంటి పదాలు పాడుకోవడానికి చాలా మధురంగా ఉంటాయి.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు కలియుగ దైవమైన శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామిని (నారాయణుడు) కొనియాడుతూ రచించిన అత్యంత భక్తిరసభరితమైన నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఇది. తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతి స్వామివారి నామ సంకీర్తనతో నిండి ఉంటుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

29. పంకజముఖ

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

పంకజముఖ శంకరహిత సంకటహర

వేంకటగిరివాస నారాయణానంత గోవింద

దామోదరానంద సంరక్షకాశ్రిత వాత్సల్య

పాదాంభోరుహ పాహి మాం దీన బంధో

________________________________________

** ప్రతిపదార్థం **

• పంకజ ముఖ: పద్మము వంటి ముఖము కలవాడా!

• శంకర హిత: శంకరునికి (శివునికి) ఇష్టుడైనవాడా! (లేదా లోకానికి మేలు చేసేవాడా).

• సంకట హర: భక్తుల కష్టాలను (సంకటాలను) హరించేవాడా!

• వేంకటగిరి వాస: ఏడుకొండల పైన (వేంకటాద్రి) నివసించేవాడా!

• నారాయణ: నారాయణుడా!

• అనంత: అంతము లేనివాడా!

• గోవింద: గోవిందుడా!

• దామోదర: ఉదరమున తాడు కట్టబడినవాడా (కృష్ణ స్వరూపం)!

• ఆనంద: ఆనంద స్వరూపుడా!

• సంరక్షక: అందరినీ రక్షించేవాడా!

• ఆశ్రిత వాత్సల్య: నిన్ను ఆశ్రయించిన వారిపై తల్లి వంటి ప్రేమ (వాత్సల్యం) చూపేవాడా!

• పాదాంభోరుహ: పద్మముల వంటి పాదములు కలవాడా!

• పాహి మాం: నన్ను రక్షించుము.

• దీన బంధో: దీనులకు చుట్టము వంటివాడా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

పద్మము వంటి ముఖము కలిగి, భక్తుల కష్టాలను తీర్చే ఓ వేంకటేశ్వరా! శంకరునికి ప్రియమైనవాడవు, వేంకటగిరిపై కొలువై ఉన్న నారాయణుడవు నీవే. అనంతమైన నామాలు కలిగిన ఓ గోవిందా, దామోదరా! నిన్ను ఆశ్రయించిన వారిపై అపారమైన వాత్సల్యాన్ని చూపిస్తూ రక్షించే ఓ దయామయా, నీ పద్మముల వంటి పాదాలను శరణు వేడుతున్నాను. దీనబంధువైన నీవు నన్ను కాపాడు.

________________________________________

విశేషాలు:

1. హరిహర అద్వైతం: 'శంకర హిత' అని అనడం ద్వారా హరి మరియు హరుల మధ్య గల అభేదాన్ని, స్నేహాన్ని దీక్షితుల వారు సూచించారు.

2. నామ వైభవం: ఈ కృతిలో నారాయణ, గోవింద, దామోదర వంటి అష్టోత్తర నామాలు రావడం వల్ల దీనిని పాడుకోవడం ఒక నామ సంకీర్తన చేసినంత పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది.

3. లయ: తిశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాట ఒక లయబద్ధమైన నడకతో, వేంకటేశ్వర స్వామి వారి ఉత్సవాల్లో పాడుకునే కీర్తన వలె ఎంతో ఉత్సాహంగా ఉంటుంది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు కాంచీపుర క్షేత్రంలోని వరదరాజ స్వామిని కొనియాడుతూ రచించిన అత్యంత ప్రసిద్ధమైన నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఇది. తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతి స్వామివారి కరుణను, లీలలను ఎంతో చక్కగా వర్ణిస్తుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

30. వరదరాజ

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

వరదరాజ పాహి విభో

కరిగిరీశ విశ్వప్రభో

సురపతినుత నగధర

నవనీతచోర గురుగుహాదివిహిత

మురహర ముకుంద శ్రీ విహిత

మురహర ముకుంద శ్రీ

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• వరదరాజ: వరాలను ఇచ్చే రాజువైనవాడా! (కాంచీ వరదరాజ స్వామి).

• పాహి విభో: ఓ ప్రభూ! నన్ను రక్షించుము.

• కరిగిరీశ: హస్తిగిరి (కరిగిరి) పై వెలసిన ఈశ్వరుడా! (అధిపతివి).

• విశ్వప్రభో: ఈ ప్రపంచానికే యజమానివైనవాడా!

• సురపతి నుత: దేవతల రాజైన ఇంద్రునిచే స్తుతింపబడేవాడా!

• నగధర: గోవర్ధన పర్వతాన్ని (నగము) ధరించినవాడా!

• నవనీత చోర: వెన్నను (నవనీతము) దొంగిలించినవాడా! (శ్రీకృష్ణ లీల).

• గురుగుహ ఆది విహిత: గురుగుహుడు (సుబ్రహ్మణ్యుడు) మొదలైనవారికి ఇష్టుడైనవాడా!

• మురహర: మురాసురుడిని సంహరించినవాడా!

• ముకుంద: మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవాడా!

• శ్రీ విహిత: లక్ష్మీదేవికి (శ్రీ) అత్యంత ఇష్టుడైనవాడా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

వరాలను ఇచ్చే ఓ వరదరాజ స్వామీ! నన్ను రక్షించుము. కాంచీపురంలోని హస్తిగిరిపై వెలసిన ఈ విశ్వప్రభువైన నిన్ను ఇంద్రుడు నిరంతరం స్తుతిస్తాడు. పర్వతాన్ని ఎత్తినవాడివి, వెన్నను దొంగిలించిన వెన్నదొంగవు నీవే. మురాసురుడిని సంహరించి భక్తులకు మోక్షాన్ని ప్రసాదించే ఓ ముకుందా, లక్ష్మీదేవి ప్రాణనాథా! నీకు వందనం.

________________________________________

విశేషాలు:

1. క్షేత్ర వైభవం: కాంచీపురంలోని వరదరాజ స్వామి ఆలయం ఒక కొండపై ఉంటుంది, దానినే 'హస్తిగిరి' లేదా 'కరిగిరి' అంటారు. అందుకే 'కరిగిరీశ' అని దీక్షితుల వారు పేర్కొన్నారు.

2. అవతారాల కలయిక: ఇందులో వరదరాజ స్వామిని స్తుతిస్తూనే, శ్రీకృష్ణుని లీలలైన 'నగధర' (గోవర్ధన గిరిధారి), 'నవనీత చోర' (వెన్నదొంగ) పదాలను వాడటం ద్వారా విష్ణువు యొక్క వివిధ రూపాలను స్మరించారు.

3. లయ: తిశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాట ఒక ఉత్సాహభరితమైన నడకతో సాగుతుంది. చివరిలో 'మురహర ముకుంద శ్రీ' అని మళ్ళీ మళ్ళీ పలకడం వల్ల ఒక రకమైన భక్తి పారవశ్యం కలుగుతుంది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు శ్రీకృష్ణ పరమాత్మను (ముకుందుని) ఉద్దేశించి రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఎంతో మంగళకరమైనది. తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతి భౌతిక సంపదలతో పాటు ఆధ్యాత్మికానందాన్ని కూడా ప్రసాదిస్తుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

31. సంతాన సౌభాగ్య

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

సంతానసౌభాగ్యలక్ష్మీకళత్రం

సంగీతసాహిత్యమోదం పవిత్రం

కుంతీసుతాప్తం కోటీరదీప్తం

శాంతం భజేఽనందమానందకందం

ముకుందం దయాసాగరం పాదపద్మం

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• సంతాన సౌభాగ్య లక్ష్మీ కళత్రం: సంతానాన్ని, సౌభాగ్యాన్ని ప్రసాదించే లక్ష్మీదేవిని భార్యగా (కళత్రం) కలిగినవాడా!

• సంగీత సాహిత్య మోదం: సంగీతము మరియు సాహిత్యము (కళల) పట్ల అమితమైన ఆనందము కలవాడా!

• పవిత్రం: అత్యంత పవిత్రుడైనవానిని.

• కుంతీసుత ఆప్తం: కుంతీ పుత్రులైన పాండవులకు అత్యంత హితుడు/ఆప్తుడైనవానిని.

• కోటీర దీప్తం: కిరీటము (కోటీరము) యొక్క కాంతితో ప్రకాశించేవానిని.

• శాంతం: శాంత స్వరూపుడైనవానిని.

• భజే: సేవించుచున్నాను (భజిస్తున్నాను).

• ఆనంద ఆనంద కందం: ఆనందమునకే మూలకందము (వేరు) వంటివానిని.

• ముకుందం: మోక్షాన్ని ప్రసాదించే ముకుందుడిని.

• దయా సాగరం: దయా సముద్రుడిని.

• పాద పద్మం: పద్మముల వంటి పాదములు కలవానిని.

________________________________________

తాత్పర్యం 

సంతానాన్ని, సౌభాగ్యాన్ని అనుగ్రహించే లక్ష్మీదేవి ప్రాణనాథుడైన ఓ ముకుందా! నీవు పవిత్రతకు, సంగీత సాహిత్య కళలకు నిలయమవు. పాండవులకు ఆప్తుడివై, మెరిసే కిరీటముతో అలరారే ఓ శాంతమూర్తి! ఆనందానికి మూలమైన నిన్ను, దయాసముద్రుడవైన నీ పాదపద్మాలను నేను భక్తితో భజిస్తున్నాను.

________________________________________

విశేషాలు:

1. కళాభిరుచి: 'సంగీత సాహిత్య మోదం' అని అనడం ద్వారా భగవంతుడు కేవలం సృష్టికర్త మాత్రమే కాదు, కళాహృదయుడని దీక్షితుల వారు అభివర్ణించారు.

2. భక్తి-ముక్తి: 'సంతాన సౌభాగ్య' (ఐహిక సుఖాలు) మరియు 'ముకుందం' (మోక్షం) అని అనడం ద్వారా భగవంతుడు ఇహపర సుఖాలన్నింటినీ ఇచ్చేవాడని సూచించారు.

3. లయ: తిశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాట ఒక లయబద్ధమైన డ్యాన్స్ ట్యూన్ (Dance-like rhythm) వలె ఎంతో ఉత్సాహంగా సాగుతుంది. 'మోదం', 'దీప్తం', 'కందం', 'పద్మం' వంటి అంత్యప్రాసలు వినడానికి ఎంతో బాగుంటాయి.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం "జగదీశ", కేవలం భక్తి కీర్తన మాత్రమే కాదు; ఇది ఒక గొప్ప వేదాంత పాఠం. చతురశ్ర ఏక తాళంలో (4 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతిలో పరమాత్మ యొక్క 'నిర్గుణ' తత్వాన్ని (రూపం లేని పరబ్రహ్మ స్వరూపం) ఎంతో లోతుగా వివరించారు.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

32. జగదీశ

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: చతురశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

జగదీశ గురుగుహ హరివిధివినుతం

దేహేంద్రియవిలక్షణమానందలక్షణం

నిత్యం శుద్ధం బుద్ధం ముక్తం సత్యం

నిర్వికల్పం నిష్ప్రపంచమానందమజం

________________________________________

** ప్రతిపదార్థం **

• జగదీశ: జగత్తుకు అధిపతివైనవాడా!

• గురుగుహ: గురుగుహుడా! (సుబ్రహ్మణ్యుడా లేదా హృదయ గుహలో నివసించే గురువు).

• హరి విధి వినుతం: విష్ణువు (హరి), బ్రహ్మదేవుని (విధి) చేత కొనియాడబడేవాడా!

• దేహ ఇంద్రియ విలక్షణం: ఈ భౌతిక దేహము కంటే, పంచేంద్రియముల కంటే భిన్నమైనవాడా! (విలక్షణమైనవాడా).

• ఆనంద లక్షణం: ఆనందమే స్వరూపంగా (లక్షణంగా) కలిగినవాడా!

• నిత్యం: ఎల్లప్పుడూ ఉండేవాడా! (శాశ్వతుడు).

• శుద్ధం: మలినము లేని పవిత్రమైనవాడా!

• బుద్ధం: సర్వజ్ఞుడైనవాడా! (జ్ఞాన స్వరూపి).

• ముక్తం: ఎటువంటి బంధాలు లేనివాడా!

• సత్యం: పరమ సత్యమైనవాడా!

• నిర్వికల్పం: మార్పులు లేనివాడా (నిశ్చలమైనవాడా).

• నిష్ప్రపంచం: ఈ ప్రాపంచిక మాయకు అతీతుడైనవాడా!

• ఆనందం అజం: ఆనంద స్వరూపుడైన, పుట్టుక లేని (అజం) వాడా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

విష్ణువు, బ్రహ్మలచే స్తుతింపబడే ఓ జగదీశా! నీవు ఈ దేహము, మనస్సు, ఇంద్రియముల కంటే అతీతుడవు. నీవు నిత్యుడివి, నిర్మలుడివి, జ్ఞానస్వరూపుడివి మరియు సత్యమైనవాడివి. ప్రాపంచిక బంధాలకు లొంగని, పుట్టుక లేని ఆ పరమానంద స్వరూపానివి నీవే. అటువంటి నిన్ను నేను ధ్యానిస్తున్నాను.

________________________________________

విశేషాలు:

1. వేదాంత సారం: ఇందులో వాడిన 'నిత్యం, శుద్ధం, బుద్ధం, ముక్తం' వంటి పదాలు ఉపనిషత్తులలో పరబ్రహ్మను వర్ణించడానికి వాడే పదాలు. సామాన్యమైన నోట్టు స్వర బాణీలో ఇంతటి గూఢమైన అర్థాన్ని దీక్షితుల వారు ఇక్కడ పొందుపరిచారు.

2. ఆత్మ తత్వం: భగవంతుడు మన దేహం వెలుపల ఎక్కడో లేడని, మన లోపల 'దేహేంద్రియ విలక్షణ'ంగా ఉన్నాడని చెప్పడం దీని ప్రత్యేకత.

3. లయ: చతురశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాట చాలా గంభీరంగా, ధ్యాన స్థితిలో పాడుకోవడానికి అనువుగా ఉంటుంది.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు హనుమంతుని (ఆంజనేయుని) ఉద్దేశించి రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఎంతో శక్తివంతమైనది. తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతిలో హనుమంతుని పరాక్రమం, భక్తి మరియు ప్రశాంత రూపం వర్ణించబడ్డాయి.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

33. ఆంజనేయం

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

ఆంజనేయం సదా భావయామి

అప్రమేయం ముదా చింతయామి

అంజనానందనం వానరేశం వరం

పంచవక్త్రం సురేశాదివంద్యం

గురుగుహహితం శాంతం

సదా సేవితశ్రీరామపాదపంకజం

సంజీవిపర్వతహరం ముఖాబ్జం

సదా రామచంద్రదూతం భజే

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• ఆంజనేయం: అంజనాదేవి పుత్రుడైన ఆంజనేయుని.

• సదా భావయామి: ఎల్లప్పుడూ ధ్యానిస్తున్నాను.

• అప్రమేయం: ఊహకందని పరాక్రమం/మహిమ కలవానిని.

• ముదా చింతయామి: సంతోషముతో స్మరిస్తున్నాను.

• అంజనానందనం: అంజనాదేవికి ఆనందాన్ని ఇచ్చే కుమారుడిని.

• వానర ఈశం వరం: వానరులకు ప్రభువైన శ్రేష్ఠుడిని.

• పంచవక్త్రం: ఐదు ముఖములు కలవానిని (పంచముఖ హనుమంతుడు).

• సురేశ ఆది వంద్యం: ఇంద్రుడు (సురేశ) మొదలైన దేవతలచే వందింపబడేవానిని.

• గురుగుహ హితం: గురుగుహునికి (సుబ్రహ్మణ్యునికి) ఇష్టుడైనవానిని.

• శాంతం: ప్రశాంత మూర్తిని.

• సదా సేవిత శ్రీరామ పాద పంకజం: ఎల్లప్పుడూ శ్రీరామచంద్రుని పాద పద్మాలను సేవించేవానిని.

• సంజీవి పర్వత హరం: (లక్ష్మణుని ప్రాణాలు కాపాడేందుకు) సంజీవి పర్వతాన్ని మోసుకొచ్చినవానిని.

• ముఖ అబ్జం: పద్మము వంటి ముఖము కలవానిని.

• సదా రామచంద్ర దూతం భజే: ఎల్లప్పుడూ రామదూతగా వెలుగొందే హనుమంతుని భజిస్తున్నాను.

________________________________________

తాత్పర్యం 

అంజనాదేవి పుత్రుడు, వానర శ్రేష్ఠుడు అయిన ఆంజనేయుని నేను ఎల్లప్పుడూ సంతోషంతో ధ్యానిస్తున్నాను. అపరిమితమైన శక్తి గలవాడు, ఐదు ముఖములతో శోభిల్లేవాడు, ఇంద్రాది దేవతలచే పూజింపబడేవాడు అయిన హనుమంతుడు శాంత స్వరూపుడు. శ్రీరామచంద్రుని పాదపద్మాలను నిరంతరం సేవించే ఆ రామదూత, సంజీవి పర్వతాన్నే మోసుకొచ్చిన మహావీరుడు. అటువంటి స్వామిని నేను భజిస్తున్నాను.

________________________________________

విశేషాలు:

1. పంచముఖ రూపం: 'పంచవక్త్రం' అని అనడం ద్వారా హనుమంతుని విశ్వరూపమైన పంచముఖ ఆంజనేయ స్వామిని దీక్షితుల వారు స్మరించారు.

2. భక్తి శిఖరం: హనుమంతుడు ఎంతటి బలవంతుడైనా, రాముని పాదాల చెంత అత్యంత వినయంగా ఉండటాన్ని 'సదా సేవిత శ్రీరామపాదపంకజం' అని వర్ణించారు.

3. లయ: తిశ్ర ఏక తాళం వల్ల ఈ పాట ఒక లయబద్ధమైన 'కుప్పిగంతు' (Jump/Skip) నడకలో సాగుతుంది, ఇది వానర గుణానికి, ఉత్సాహానికి సంకేతంగా అనిపిస్తుంది.

"గురుమూర్తే బహుకీర్తే" కృతిని కొన్ని సంప్రదాయాలలో 'నోట్టు స్వర' సాహిత్యంగానే పరిగణిస్తారు. మిగిలిన నోట్టు స్వరాల కంటే ఇది కొంచెం ఎక్కువ వైవిధ్యంతో, పల్లవి, అనుపల్లవి, చరణం మరియు మధ్యమకాల సాహిత్యంతో కూడి ఉండటం దీని ప్రత్యేకత. ఇది ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి ఇష్టదైవమైన సుబ్రహ్మణ్య స్వామిని (గురుగుహ) ఉద్దేశించి రచించినది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

34. గురుమూర్తే బహుకీర్తే

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: రూపకం

ప్రతిపదార్థం 

పల్లవి:

• గురుమూర్తే: గురు స్వరూపము కలవాడా!

• బహుకీర్తే: మిక్కిలి కీర్తి ప్రతిష్ఠలు కలవాడా!

• సురసేనాధిపతే: దేవతా సైన్యానికి అధిపతివైనవాడా!

• శ్రీ: మంగళప్రదమైనవాడా!

అనుపల్లవి:

• సుర సేవిత: దేవతలచే సేవింపబడేవాడా!

• శివ భావిత: పరమశివునిచే (తండ్రి) ప్రేమింపబడేవాడా/ధ్యానింపబడేవాడా!

• సుమతే: మంచి బుద్ధి కలవాడా!

• అనిశం అవ మాం: ఎల్లప్పుడూ (అనిశం) నన్ను రక్షించుము (అవ మాం).

చరణం:

• సరసీరుహ భవ వందిత: పద్మము నుండి పుట్టిన బ్రహ్మదేవునిచే (సరసీరుహ భవ) వందింపబడేవాడా!

• సకల ఆగమ నుత దేవ: సమస్త వేదాలచే, ఆగమ శాస్త్రాలచే స్తుతింపబడే దేవా!

మధ్యమకాల సాహిత్యం:

• సురపతి తనుజా అధిపతే: ఇంద్రుని పుత్రికయైన దేవసేన (సురపతి తనుజ) కు భర్తవైనవాడా!

• సురవర: దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా!

• కరుణా జలధే: కరుణకు సముద్రము వంటివాడా!

• గిరిజా ఆత్మజ: పార్వతీ దేవి (గిరిజ) కుమారుడా!

• షణ్ముఖ భవ: ఆరు ముఖములతో ఆవిర్భవించినవాడా!

• గురుగుహ: హృదయ గుహలో నివసించే జ్ఞాన గురువా!

• శరవణభవ: శరవణము (నాకి వనము) లో జన్మించినవాడా!

________________________________________

తాత్పర్యం 

అమితమైన కీర్తి కలిగిన ఓ గురుమూర్తీ! దేవతా సైన్యానికి అధిపతివైన నీవు నన్ను రక్షించుము. దేవతలచే పూజింపబడే నీవు, శివునికి అత్యంత ప్రియమైన వాడివి. బ్రహ్మదేవుడు నిన్ను నమస్కరిస్తాడు, ఆగమ శాస్త్రాలు నిన్ను కీర్తిస్తాయి. ఇంద్రుని పుత్రిక దేవసేనకు నాథుడివై, ఆరు ముఖములతో, కరుణా సముద్రుడివై వెలసిన ఓ శరవణభవా, నీకు వందనం.

________________________________________

విశేషాలు:

1. లయ విన్యాసం: రూపక తాళం (2+4 మాత్రలు) లో ఉండటం వల్ల ఈ కృతిలో ఒక రకమైన హుందాతనం ఉంటుంది. ముఖ్యంగా మధ్యమకాల సాహిత్యం వచ్చేసరికి పాట వేగం పెరిగి ఉత్సాహాన్నిస్తుంది.

2. నామ వైభవం: ఇందులో సుబ్రహ్మణ్య స్వామికి గల వివిధ నామాలు—షణ్ముఖ, గురుగుహ, శరవణభవ, సురసేనాధిపతి—అన్నీ చోటు చేసుకున్నాయి.

3. ముద్ర: దీక్షితుల వారి ముద్ర 'గురుగుహ' పల్లవిలోనే కాకుండా చరణం చివరన కూడా రావడం విశేషం. ఇది ఆయన రచనలలోని పరిపక్వతకు నిదర్శనం.

The next five songs are given in Dr. V. Raghavan's small book on Nottu Svara Sahityas published by Music Academy, Madras (1977). 

డాక్టర్ వి. రాఘవన్ గారి సంకలనంలోని ఈ కీర్తన పరమశివుని ధ్యానించమని మనసును ప్రబోధిస్తూ సాగుతుంది. ఇది తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడక) ఉండి, శివుని విశ్వరూపాన్ని మరియు కరుణను ఎంతో లయబద్ధంగా వర్ణిస్తుంది.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

35. చింతయ చిత్త శ్రీపరమశివం

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

చింతయ చిత్త శ్రీపరమశివం

చింతితభక్తిం గురుగుహ-

వందితమూర్తిం విశ్వోత్పత్తిం

బహుతరకీర్తిం భక్తప్రీతిం

సంతతమచ్యుత పంకజభవనుత

శంకరం కాంచీశం

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• చింతయ చిత్త: ఓ మనసా (చిత్తమా)! ధ్యానించుము (చింతయ).

• శ్రీ పరమశివం: మంగళప్రదుడైన ఆ పరమశివుని.

• చింతిత భక్తిం: నిరంతరం భక్తితో స్మరింపబడేవానిని.

• గురుగుహ వందిత మూర్తిం: గురుగుహునిచే (సుబ్రహ్మణ్యునిచే) వందింపబడే రూపము కలవానిని.

• విశ్వ ఉత్పత్తిం: ఈ విశ్వం యొక్క సృష్టికి (ఉత్పత్తికి) కారకుడైనవానిని.

• బహుతర కీర్తిం: మిక్కిలి గొప్పదైన కీర్తి ప్రతిష్ఠలు కలవానిని.

• భక్త ప్రీతిం: భక్తుల పట్ల అమితమైన ప్రేమ (ప్రీతి) కలవానిని.

• సంతతం: ఎల్లప్పుడూ.

• అచ్యుత పంకజభవ నుత: విష్ణువు (అచ్యుత), బ్రహ్మదేవుని (పంకజభవుడు) చేత స్తుతింపబడేవానిని.

• శంకరం: శుభాలను కలిగించేవానిని.

• కాంచీశం: కాంచీపుర క్షేత్రానికి అధిపతివైనవానిని (ఏకామ్రనాథుని).

________________________________________

తాత్పర్యం 

ఓ మనసా! శ్రీ పరమశివుని నిరంతరం ధ్యానించుము. ఆయన ఈ విశ్వసృష్టికి మూలకారణం మరియు అనంతమైన కీర్తి కలవాడు. తన కుమారుడైన గురుగుహునిచే పూజింపబడేవాడు, భక్తులపై అపారమైన వాత్సల్యం చూపేవాడు ఆ స్వామి. విష్ణువు, బ్రహ్మలచే నిరంతరం స్తుతింపబడే, కాంచీపురంలో వెలసిన ఆ శంకరుని సదా స్మరించుము.

________________________________________

విశేషాలు:

1. క్షేత్ర వైభవం: 'కాంచీశం' అని అనడం ద్వారా కాంచీపురంలోని ఏకామ్రనాథ స్వామిని దీక్షితుల వారు ఇక్కడ స్మరించారు. ఆయన కాంచీపురంలో ఉన్న సమయంలోనే ఈ కీర్తనను రచించి ఉండవచ్చు.

2. లయ: 'చిత్త, భక్తి, మూర్తి, ఉత్పత్తి, కీర్తి, ప్రీతి' వంటి పదాలలోని అంత్యప్రాసలు (Rhyming) తిశ్ర ఏక తాళం యొక్క 3 మాత్రల నడకలో ఎంతో వేగంగా, ఉత్సాహంగా వినిపిస్తాయి.

3. గురుగుహ ముద్ర: దీక్షితుల వారి ముద్ర 'గురుగుహ' ఇక్కడ శివుని కుమారుడిగా (గురుగుహ వందిత మూర్తిం) ప్రస్తావించబడటం విశేషం.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు శ్రీరామచంద్రమూర్తిని ఉద్దేశించి రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం రామాయణ కథాంశాలతో నిండి ఉంది. తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతిలో రాముని రూపం, పరాక్రమం మరియు ఆయన చేసిన పుణ్యకార్యాలను ఎంతో భక్తితో వర్ణించారు.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

36. రాజీవలోచనం రామచంద్రం

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

రాజీవలోచనం రామచంద్రం

రామానుజాగ్రజం రాజేంద్రం

సద్గుణ సాంద్రం కృపాపాంగం

సద్గురుగుహముదితం శాంతం

రావణాంతకం జనకసుతారమణం

భక్తభరణం పరమఘనశ్యామళం

శ్రీరఘుకులతిలకాభరణం

భరతశత్రుఘ్నసోదరం

విభీషణవినుతపదం

సుగ్రీవప్రముఖాదినుతపాదపంకజం

కౌసల్యాత్మజం కోదండకరం

అహల్యాదేవీశాపవిమోచనసుచరిత్రం

కౌస్తుభధారిణం కైవల్యప్రదం

దశరథాత్మజం భజేఽహం

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• రాజీవ లోచనం: పద్మముల వంటి కన్నులు కలవానిని.

• రామచంద్రం: చంద్రుని వంటి ఆహ్లాదాన్ని ఇచ్చే రాముడిని.

• రామానుజ అగ్రజం: లక్ష్మణునికి (రామానుజునికి) అన్నవైనవానిని.

• రాజేంద్రం: రాజులలో శ్రేష్ఠుడైనవానిని.

• సద్గుణ సాంద్రం: సద్గుణములకు నిలయమైనవానిని (దట్టమైన సద్గుణములు కలవాడు).

• కృపా అపాంగం: కరుణతో కూడిన కంటిచూపు (కటాక్షం) కలవానిని.

• సద్గురుగుహ ముదితం: సద్గురువైన గురుగుహుని (సుబ్రహ్మణ్యుని) ఆనందింపజేసేవానిని.

• రావణ అంతకం: రావణాసురుని సంహరించినవానిని.

• జనకసుతా రమణం: జనక మహారాజు పుత్రికయైన సీతమ్మకు ప్రియమైన భర్తను.

• భక్త భరణం: భక్తులను పోషించి, రక్షించేవానిని.

• పరమ ఘన శ్యామళం: మిక్కిలి నల్లని మేఘం వంటి వర్ణము కలవానిని.

• రఘుకుల తిలక ఆభరణం: రఘువంశానికి తిలకం వంటివానిని, ఆభరణం వంటివానిని.

• భరత శత్రుఘ్న సోదరం: భరత, శత్రుఘ్నులకు సోదరుడైనవానిని.

• విభీషణ వినుత పదం: విభీషణునిచే స్తుతింపబడే పాదములు కలవానిని.

• సుగ్రీవ ప్రముఖ ఆది నుత పాద పంకజం: సుగ్రీవుడు మొదలైన వానర వీరులచే పూజింపబడే పాదపద్మములు కలవానిని.

• కౌసల్యాత్మజం: కౌసల్యా దేవి కుమారుడిని.

• కోదండ కరం: చేతిలో కోదండమును ధరించినవానిని.

• అహల్యాదేవీ శాప విమోచన సుచరిత్రం: అహల్యా దేవికి శాపవిమోచనం కలిగించిన పవిత్ర చరిత్ర కలవానిని.

• కౌస్తుభ ధారిణం: కౌస్తుభ మణిని ధరించినవానిని (విష్ణు స్వరూపం).

• కైవల్య ప్రదం: మోక్షాన్ని (కైవల్యాన్ని) అనుగ్రహించేవానిని.

• దశరథాత్మజం భజేహం: దశరథ పుత్రుడైన రాముని నేను భజిస్తున్నాను.

________________________________________

తాత్పర్యం 

పద్మనేత్రుడు, రఘువంశ తిలకుడు, సకల సద్గుణ ధాముడైన శ్రీరామచంద్రుని నేను భజిస్తున్నాను. లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులకు అన్నవైన ఓ రాజేంద్రా! నీవు రావణాసురుని సంహరించి, సీతమ్మను చేబట్టి, భక్తులందరినీ నీ కరుణా కటాక్షాలతో రక్షిస్తున్నావు. అహల్యకు శాపవిమోచనం కలిగించిన నీ పవిత్ర పాదాలను విభీషణుడు, సుగ్రీవుడు వంటి భక్తులు సదా స్మరిస్తారు. కౌసల్యా దశరథుల పుత్రుడివై, కైవల్యాన్ని ప్రసాదించే ఓ శ్రీహరీ, నీకు వందనం.

________________________________________

విశేషాలు:

1. కథా క్రమం: ఇందులో రాముని జననం (కౌసల్యాత్మజ), బాల్యం (అహల్యా శాపవిమోచన), వివాహం (జనకసుతా రమణ), అరణ్యవాసం (సుగ్రీవ, విభీషణ మైత్రి), యుద్ధం (రావణాంతక) వంటి ముఖ్య ఘట్టాలను దీక్షితుల వారు ఎంతో నేర్పుగా పొందుపరిచారు.

2. లయ: 'సాంద్రం, అపాంగం, శాంతం' మరియు 'రమణం, భరణం, శ్యామళం' వంటి పదాలలోని అంత్యప్రాసలు తిశ్ర ఏక తాళం యొక్క నడకకు ఎంతో వేగాన్ని, అందాన్ని ఇస్తాయి.

3. వైష్ణవ ముద్ర: 'కౌస్తుభ ధారిణం' అని అనడం ద్వారా రాముడు సాక్షాత్తు ఆ శ్రీమహావిష్ణువే అని మళ్ళీ దృఢపరిచారు.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు కాంచీపుర క్షేత్రంలోని కామాక్షి అమ్మవారిని ఉద్దేశించి రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఎంతో గంభీరంగా, భక్తిరసభరితంగా ఉంటుంది. చతురశ్ర ఏక తాళంలో (4 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతిలో అమ్మవారిని శివశక్తి స్వరూపిణిగా, జ్ఞానప్రదాయినిగా వర్ణించారు.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

37. శౌరివిధినుతే

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: చతురశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

శౌరివిధినుతే శాంభవి లలితే

శాంతేఽతీతే శంకరముదితే

గౌరి సురహితైకామ్రపతియుతే

కామాక్షి మాం పాహి

వీరవరవినుతచరణాంభోజే

ధీరతరమలయవరహిమగిరిజే

శూరహరణ గురుగుహమాతః

సంసారతరచరణతరకమలే

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• శౌరి విధి నుతే: విష్ణువు (శౌరి), బ్రహ్మదేవుని (విధి) చేత స్తుతింపబడేదానా!

• శాంభవి: శంభుని (శివుని) అర్ధాంగివైన శాంభవీ!

• లలితే: అతిలోక సుందరివైన లలితా దేవీ!

• శాంతే: ప్రశాంత మూర్తివైన దానా!

• అతీతే: ప్రకృతికి, గుణాలకు అతీతమైన పరబ్రహ్మ స్వరూపిణి!

• శంకర ముదితే: శంకరునికి ఆనందాన్ని కలిగించేదానా!

• గౌరి: బంగారు వర్ణము కల గౌరీ దేవి!

• సురహిత ఏకామ్రపతి యుతే: దేవతలకు మేలు చేసేవాడు, కాంచీపుర నాథుడైన ఏకామ్రేశ్వరునితో (ఏకామ్రపతి) కూడి ఉన్నదానా!

• కామాక్షి: కంటిచూపుతోనే కోరికలు తీర్చే కామాక్షీ దేవీ!

• మాం పాహి: నన్ను రక్షించుము.

• వీరవర వినుత చరణ అంభోజే: శ్రేష్ఠులైన వీరులచే (భక్తులచే) పూజింపబడే పద్మముల వంటి పాదములు కలదానా!

• ధీరతర మలయ వర హిమగిరిజే: గొప్ప ధైర్యవంతులకు ఆశ్రయమై, మలయ పర్వతము మరియు హిమవంతుని పుత్రికవు (హిమగిరిజ) అయినదానా!

• శూరహరణ గురుగుహ మాతః: శూరపద్ముని సంహరించిన గురుగుహుని (సుబ్రహ్మణ్యుని) తల్లివైన దానా!

• సంసార తర చరణ తర కమలే: సంసార సాగరాన్ని దాటించడానికి నీ పాదపద్మములే (చరణ కమలే) నావ (తర) వంటివి.

________________________________________

తాత్పర్యం 

విష్ణువు, బ్రహ్మలచే కొనియాడబడే ఓ శాంభవీ! లలితా దేవీ! నీవు గుణాతీతవు, ప్రశాంత మూర్తివి. కాంచీపురంలోని ఏకామ్రేశ్వరుని ప్రియురాలివైన ఓ కామాక్షీ దేవీ, నన్ను రక్షించుము. వీరులచే పూజింపబడే నీ పాదపద్మములు సంసార బంధాల నుండి మమ్మల్ని తరింపజేసే నావ వంటివి. శూరపద్ముని అంతం చేసిన మహావీరుడైన గురుగుహుని తల్లివైన నీకు వందనం.

________________________________________

విశేషాలు:

1. క్షేత్ర సంబంధం: 'ఏకామ్రపతి యుతే' మరియు 'కామాక్షి' అనే పదాల ద్వారా కాంచీపుర క్షేత్ర వైభవాన్ని దీక్షితుల వారు ఇక్కడ ప్రస్తావించారు. కామాక్షి అమ్మవారు ఏకామ్రేశ్వరుని (శివుని) పత్నిగా అక్కడ వెలిశారు.

2. వేదాంత సారం: 'అతీతే' అని సంబోధించడం ద్వారా అమ్మవారు కేవలం రూపం కలిగిన దేవత మాత్రమే కాదని, సర్వవ్యాప్తమైన పరబ్రహ్మ అని సూచించారు.

3. లయ: 'నుతే, లలితే, అతీతే, ముదితే, యుతే' వంటి పదాలలోని అంత్యప్రాసలు ఈ పాటలో ఒక చక్కని సంగీత ప్రవాహాన్ని (Flow) సృష్టిస్తాయి.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు చిదంబరం క్షేత్రంలోని శ్రీ గోవిందరాజ స్వామిని (విష్ణుమూర్తి) ఉద్దేశించి రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం ఎంతో అద్భుతంగా ఉంటుంది. చిదంబరంలో నటరాజ స్వామి (శివుడు), గోవిందరాజ స్వామి (విష్ణువు) పక్కపక్కనే కొలువై ఉంటారు. ఈ కృతిలో స్వామివారి సౌందర్యాన్ని, కృష్ణావతార లీలలను తిశ్ర ఏక తాళంలో (3 మాత్రల నడక) ఎంతో లయబద్ధంగా వర్ణించారు.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

38. సంతతం గోవిందరాజం

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: తిశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

సంతతం గోవిందరాజం సదా

వందితనారదమునిబృందం

సంతానకృష్ణం ఆనందకందం

చింతితం చిదానందకందం

రుక్మిణీసత్యభామాసమేతం

నీలమేఘజితసుందరగాత్రం

శంఖచక్రధరం శాంతం పంకజపాదం

పద్మకరం పరశురామసేవితం

గురుగుహముదం సార్వభౌమనందగోపాలం

గిరిధరం వేణుగానలోలం స్మరామ్యహం

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• సంతతం: ఎల్లప్పుడూ.

• గోవిందరాజం: గోవిందరాజ స్వామిని.

• వందిత నారద ముని బృందం: నారదుడు మొదలైన మునుల సమూహంచే వందింపబడేవానిని.

• సంతాన కృష్ణం: సంతాన గోపాల కృష్ణునిగా వెలుగొందేవానిని.

• ఆనంద కందం: ఆనందానికి మూలమైనవానిని.

• చింతితం: భక్తులచే ధ్యానింపబడేవానిని.

• చిదానంద కందం: జ్ఞానానంద స్వరూపుడైనవానిని.

• రుక్మిణీ సత్యభామా సమేతం: రుక్మిణి, సత్యభామలతో కూడి ఉన్నవానిని.

• నీలమేఘ జిత సుందర గాత్రం: నీలమేఘం యొక్క కాంతిని కూడా జయించే అంతటి అందమైన దేహము కలవానిని.

• శంఖ చక్ర ధరం: శంఖము, చక్రములను ధరించినవానిని.

• శాంతం: ప్రశాంత మూర్తిని.

• పంకజ పాదం: పద్మముల వంటి పాదములు కలవానిని.

• పద్మ కరం: చేతిలో పద్మమును ధరించినవానిని.

• పరశురామ సేవితం: పరశురామునిచే సేవింపబడినవానిని.

• గురుగుహ ముదం: గురుగుహునికి (సుబ్రహ్మణ్యునికి) ఆనందాన్ని కలిగించేవానిని.

• సార్వభౌమ నందగోపాలం: సార్వభౌముడైన నందగోపాలుని (కృష్ణుని).

• గిరిధరం: గోవర్ధన గిరిని ఎత్తినవానిని.

• వేణుగాన లోలం: వేణుగానం చేయడంలో నిమగ్నమై ఉండేవానిని.

• స్మరామ్యహం: నేను స్మరిస్తున్నాను (స్మరామి + అహం).

________________________________________

తాత్పర్యం 

నారదాది మునులచే పూజింపబడే, ఆనంద స్వరూపుడైన గోవిందరాజ స్వామిని నేను నిరంతరం స్మరిస్తున్నాను. రుక్మిణీ సత్యభామలతో కూడి, నీలమేఘ శ్యాముడై, శంఖచక్రాలను ధరించిన ఆ ప్రశాంత మూర్తిని ధ్యానిస్తున్నాను. పర్వతాన్ని ఎత్తినవాడు, వేణుగాన ప్రియుడు, పరశురామునిచే పూజింపబడిన ఆ నందగోపాలుడు నాకు ఎల్లప్పుడూ మంగళములను ప్రసాదించుగాక.

________________________________________

విశేషాలు:

1. చిదంబర క్షేత్రం: 'గోవిందరాజం' అని సంబోధించడం ద్వారా చిదంబరంలోని తిల్లై గోవిందరాజ స్వామిని స్మరించారు. సాధారణంగా చిదంబరం శివునికి ప్రసిద్ధి, కానీ అక్కడ విష్ణువు కూడా కొలువై ఉండటం వైష్ణవ-శైవ అభేదానికి ప్రతీక.

2. అవతారాల కలయిక: ఇందులో కృష్ణుని లీలలు (వేణుగాన లోలం, గిరిధరం) మరియు పరశురాముని ప్రస్తావన రావడం ద్వారా విష్ణువు యొక్క వివిధ అవతారాలను ఒకే చోట స్తుతించారు.

3. లయ: 'బృందం, కందం' వంటి పదాలలోని అంత్యప్రాసలు తిశ్ర ఏక తాళం యొక్క నడకకు ఎంతో వేగాన్ని, భక్తిని జోడిస్తాయి.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు తన ఇష్టదైవమైన సుబ్రహ్మణ్య స్వామిని కొనియాడుతూ రచించిన ఈ నోట్టు స్వర సాహిత్యం 39 కీర్తనల మాలికలో చివరిది. చతురశ్ర ఏక తాళంలో (4 మాత్రల నడక) సాగే ఈ కృతిలో స్వామివారి సౌందర్యాన్ని, జ్ఞానాన్ని మరియు భక్తవత్సలతను ఎంతో అద్భుతంగా వర్ణించారు.

ఈ కృతికి సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం 

________________________________________

39. సుబ్రహ్మణ్యం

రాగం: శంకరాభరణం

తాళం: చతురశ్ర ఏకం

సాహిత్యం:

సుబ్రహ్మణ్యం సురసేవ్యాబ్జపదం

సుందరవదనం సుకుమారవినుతలావణ్యం

శుభగాత్రం శుభకరనేత్రం

సోమాత్మకం ఆశ్రితకల్పభూమిరుహం

సూరి గురుగుహం సురరాజవిధినుతసర్వజ్ఞం

సుమతే చింతయ గురునాథం

స్వాజ్ఞానవిదారణపండితసాధుజనం సూనృతవచనం

________________________________________

ప్రతిపదార్థం 

• సుబ్రహ్మణ్యం: సుబ్రహ్మణ్య స్వామిని.

• సుర సేవ్య అబ్జ పదం: దేవతలచే సేవింపబడే పద్మముల వంటి పాదములు కలవానిని.

• సుందర వదనం: అందమైన ముఖము కలవానిని.

• సుకుమార వినుత లావణ్యం: మిక్కిలి కోమలమైనదిగా కొనియాడబడే సౌందర్యము కలవానిని.

• శుభ గాత్రం: మంగళప్రదమైన దేహము కలవానిని.

• శుభకర నేత్రం: శుభాలను కలిగించే కన్నులు కలవానిని.

• సోమాత్మకం: చంద్రుని వంటి ఆహ్లాదకరమైన స్వభావము కలవానిని.

• ఆశ్రిత కల్ప భూమిరుహం: తనను ఆశ్రయించిన వారికి కోరినవి ఇచ్చే కల్పవృక్షము (భూమిరుహం) వంటివానిని.

• సూరి గురుగుహం: జ్ఞానుల హృదయ గుహలో నివసించే గురువును.

• సురరాజ విధి నుత సర్వజ్ఞం: ఇంద్రుడు (సురరాజ), బ్రహ్మదేవుని (విధి) చేత స్తుతింపబడే సర్వజ్ఞుడిని.

• సుమతే చింతయ: ఓ మంచి బుద్ధి గలవాడా (మనసా)! ధ్యానించుము.

• గురునాథం: గురువైన నాథుడిని.

• స్వ అజ్ఞాన విదారణ: తనలోని అజ్ఞానాన్ని నశింపజేసేవానిని.

• పండిత సాధుజనం: పండితులు, సాధువులచే కొనియాడబడేవానిని.

• సూనృత వచనం: సత్యమైన, ప్రియమైన మాటలు పలికేవానిని.

________________________________________

తాత్పర్యం 

ఓ మనసా! దేవతలచే పూజింపబడే పాదపద్మములు కలిగి, అత్యంత సుందరమైన రూపంతో ప్రకాశించే సుబ్రహ్మణ్య స్వామిని ధ్యానించుము. ఆయన శుభప్రదమైన దేహము, కరుణ కురిపించే కన్నులు కలవాడు. ఆశ్రయించిన భక్తుల పాలిట కల్పవృక్షమై, ఇంద్ర బ్రహ్మాదులచే సర్వజ్ఞుడిగా కీర్తింపబడే ఆ గురునాథుని సదా స్మరించుము. అజ్ఞానాన్ని పారద్రోలి, పండిత సాధుజనుల హృదయాల్లో వెలిగే ఆ సత్య స్వరూపుడిని వేడుకొనుము.

________________________________________

విశేషాలు:

1. జ్ఞాన స్వరూపం: సుబ్రహ్మణ్యుని 'జ్ఞాన పండితుడు' అని అంటారు. అందుకే ఇందులో 'సర్వజ్ఞం', 'అజ్ఞాన విదారణ' వంటి పదాలను ఉపయోగించి ఆయనను జ్ఞాన ప్రదాతగా దీక్షితుల వారు అభివర్ణించారు.

2. అక్షర రమ్యత: ఈ కృతి అంతటా 'సు' మరియు 'శు' అక్షరాల ప్రాస (సుబ్రహ్మణ్యం, సురసేవ్య, సుందర, సుకుమార, శుభగాత్రం, శుభకర...) వినడానికి ఎంతో మధురంగా, మంగళకరంగా ఉంటుంది.

3. ముగింపు: 39 నోట్టు స్వరాల మాలికలో చివరి కీర్తన తన ఇష్టదైవమైన 'గురుగుహ' (సుబ్రహ్మణ్యుని) మీద ఉండటం, ఆయన భక్తి పారవశ్యానికి ఒక పరిపూర్ణమైన ముగింపుని ఇస్తుంది.

దీనితో ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి 39 నోట్టు స్వర సాహిత్యాల ప్రయాణం పూర్తయింది. ఇవన్నీ శంకరాభరణ రాగంలో ఉన్నా, ఒక్కోటి ఒక్కో దేవతను, ఒక్కో భావాన్ని మనకు పరిచయం చేస్తాయి.